President Chirac moet na verloren verkiezingen samenwerken met linkse partijen

AMSTERDAM, PARIJS - President Jacques Chirac gaat in een 'cohabitation' samenwerken met een linkse regering na de politieke aardverschuiving gisteren in Frankrijk. De kiezers hebben socialisten, communisten en groenen met elkaar een ruime meerderheid gegeven in de Assemblée Nationale (Tweede Kamer).

De uitslag van de parlementsverkiezingen wordt in Parijs gezien als een strafexpeditie van de kiezers tegen het beleid van president Chirac en de regering van Alain Juppé. De beloftes die twee jaar geleden werden gedaan na de presidentsverkiezingen werden niet waargemaakt. De werkloosheid steeg naar een recordhoogte (12,8 procent), de kloof tussen arm en rijk werd groter.

Aanhangers van de linkse partijen gingen gisteravond in Parijs en andere Franse steden de straat op om de overwinning te vieren. Overal klonk het gescandeerde 'on a gagné, on a gagné': we hebben gewonnen. President Chirac zal Lionel Jospin, de socialistische leider, waarschijnlijk vandaag vragen een nieuwe regering te vormen.

Jospins Parti Socialiste, kleine linkse partijen en Groenen komen volgens de laatste prognoses van televisiezender TV2 van gisteravond laat op 298 zetels (was 63 zetels), terwijl 289 zetels voldoende zijn om een meerderheid in het parlement te hebben. Daarbij behaalt de Parti Communiste nog eens 36 zetels. De uitslag zou betekenen dat PS-leider Jospin niet afhankelijk behoeft te zijn van de communisten om een regering te vormen. PC-leider Robert Hue zei dat zijn partij graag wil meeregeren in een regering-Jospin. Het is voor de eerste keer dat de Groenen zetels gaan bezetten in de Assemblée.

De twee regeringspartijen, de neo-gaullistische RPR (partij van Chirac), de liberale UDF en kleine rechtse partijen krijgen met elkaar 242 zetels (RPR 122; UDF 108). Het nationalistische Front National krijgt één zetel.

Vertrekkend premier Alain Juppé gaf al 40 minuten na het sluiten van de stembureaus zijn verlies toe voor de televisie. “We zijn er niet in geslaagd de Franse bevolking ervan te overtuigen dat we in de goede richting gaan”, zei Juppé.

President Chirac ontbond tot ieders verrassing op 21 april de Assemblée Nationale om een nieuw mandaat aan de kiezer te vragen. In feite waagde hij een gok om de komende vijf jaar met een nieuwe rechtse meerderheid verder te kunnen regeren. Het pakte anders uit dan Chirac had verwacht. De rechtse meerderheid van 80 procent van de zetels in de Assemblée slonk naar een minderheid van 42 procent van de zetels.

De Franse president wilde gisteravond nog geen reactie geven en wacht de definitieve uitslag af. Wel zal hij vandaag afscheid nemen van Alain Juppé als premier, kondigde een woordvoerder van het ülysée aan.

Het Front National heeft 1 zetel gekregen in de Assemblée. Jean-Marie Le Chevallier, de burgemeester van Toulon, won in zijn district 52 procent van de stemmen tegen de socialistische kandidate Casanova. Het FN deed in 133 kiesdistricten mee, in 75 in een 'driehoek' met rechts en links. FN-leider Jean-Marie Le Pen zei dat president Chirac na deze persoonlijke nederlaag moet opstappen. Le Pen: “Dit is geen verlies, dit is een ramp.”

Tweede man van het FN Bruno Mégret slaagde er in het district Vitrolles-Marignane niet in de overwinning te behalen. Hij werd verslagen door de socialist D'Attilio. Ook burgemeester Bompard van Orange wist geen meerderheid te behalen. In Mantes-la-Jolie, niet ver van Parijs, leed Marie-Caroline Le Pen, de dochter van de FN-leider een nederlaag tegen de socialistische kandidate Annette Peulvast. Zij kreeg 23,6 procent van de stemmen - veel minder dan de 28,5 in de eerste ronde - tegen 40,1 voor de socialiste. Afgelopen vrijdag belandde Peulvast in een ziekenhuis nadat zij door Le Pen geslagen was.

- Vervolg op pagina 5

Regering-Jospin kan Verdrag van Amsterdam vertragen - Vervolg van pagina 1

Het is voor het eerste keer in de Vijfde Republiek dat een president het parlement tussentijds ontbond en dat dit leidde tot een zege van de oppositie. Ook is het voor het eerst dat een rechtse president zal samenwerken in een 'cohabitation' met een linkse regering. En eveneens is het voor het eerst dat de twee kandidaten die tijdens de presidentsverkiezingen als eerste twee eindigden samen gaan regeren: Chirac kreeg 52 procent van de stemmen in 1995 en Jospin 48 procent. In feite betekent het dat de nieuwe Franse leiding (president én regering) gesteund wordt door een groot deel van de bevolking. De Nederlandse premier Wim Kok feliciteerde Jospin. Kok hoopt als EU-voorzitter op een goede samenwerking met de socialistische regering bij de verdere integratie van Europa. Maar de overwinning van Jospin kan een tegenslag vormen voor het Nederlandse voorzitterschap van de Europese Unie.

De uitslag van de verkiezingen zou gevolgen kunnen hebben voor de totstandkoming van een Verdrag van Amsterdam over twee weken. Lionel Jospin, de nieuwe premier, is een groot voorstander van Europese samenwerking, staat volledig achter het Verdrag van Maastricht, maar verbindt aan de invoering van de euro enkele voorwaarden.

De drie-procentsregel is in zijn ogen niet onherroepelijk. Landen als Italië, Spanje en Portugal zouden van het begin af aan bij de invoering van de euro betrokken moeten zijn. Bovendien zou de waarde van de euro niet te hoog moeten zijn ten opzichte van de Japanse yen of de Amerikaanse dollar. Een paragraaf over het scheppen van werk zou volgens Jospin aan het Verdrag moeten worden toegevoegd.

VVD-buitenlandspecialist Weisglas ziet het somber in voor het Verdrag van Amsterdam en de Europese Monetaire Unie. “Het zit Nederland als voorzitter niet mee”, zei Weisglas. “Eerst moet ze maandenlang wachten op de verkiezingen in Groot-Brittannië, waarna blijkt dat er onder Labour toch niet zoveel verandert. En dan nu Frankrijk.”

De opkomst was hoger dan tijdens de eerste ronde vorige week zondag. Gisteren maakte 72 procent van de Fransen de gang naar de stembus, een week eerder was dat 69 procent. De belangstelling voor de verkiezingen was afgelopen week fors toegenomen na de winst in de eerste ronde van de kandidaten van links.

President Chirac, geschrokken van de rampzalige uitslag voor rechts in de eerste ronde vorige week zondag liet de impopulaire premier Alain Juppé vallen om te redden wat er te redden valt. Parlementsvoorzitter Philippe Séguin, een vertrouwenwekkend gezicht binnen de RPR, werd naar voren geschoven, met als tweede man Alain Madelin, de door Juppé ter zijde geschoven minister van financiën. Deze laatste reddingsactie mocht niet baten en lijkt alleen nog maar meer verwarring te hebben gesticht bij de Franse kiezers.

In Parijs werd met spanning uitgekeken naar het tweede kiesdistrict aan de Rive Gauche. De omstreden Parijse burgemeester Tibéri, die sinds 1968 daar zonder problemen won, werd daar bestreden door de socialistische kandidaat Lyne Cohen-Solal. Tibéri won op 't nippertje met een kleine meerderheid van 51 procent. De neo-gaullist Tibéri en zijn vrouw Xavière zijn in schandalen verwikkeld.

Frankrijk had al eerder een 'cohabitation'. President François Mitterrand werkte samen met twee rechtse premiers (Chirac van 1986 tot 1988 en Balladur van 1993 tot 1995).

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden