Premier waarschuwt voor exploderen vredesoverleg Noord-Ierland

Van onze buitenlandredactie AMSTERDAM - De Britse premier John Major heeft gisteren gewaarschuwd voor het definitief mislukken van de pogingen een eind te maken aan het 27 jaar oude conflict in Ulster. De Noord-Ierse unionisten hebben het vredesoverleg in de provincie stilgelegd naar aanleiding van de confrontatie tussen de protestantse Oranje-orde en de politie in Portadown.

In het Britse Lagerhuis noemde Major de onrust in Noord-Ierland over het tegenhouden van een Oranje-mars “niet te verdedigen”. In een gespannen onderhoud met de unionistenleiders David Trimble en dominee Ian Paisley vroeg Major om “maximale terughoudendheid”. Maar Trimble zag geen andere oplossing dan het toestaan van de mars. Hij liep zondag als prominent lid van de Oranje-orde voorop in Portadown toen de marcherende protestanten werden tegengehouden. De radicaal Paisley sprak gisteravond van een “kruitvat”, dat is gecreëerd door de Noord-Ierse politie.

De leider van de grootste unionistenpartij, Trimble, en Ian Paisley, de voorman van de kleinere maar ook zeer invloedrijke Democratische unionisten (DUP), waren gisteravond naar Downing Street gekomen om Major te bewegen in te grijpen. De premier was daartoe niet bereid; de openbare orde in Noord-Ierland is naar zijn oordeel een zaak van de politie. Niettemin zijn 1000 Britse soldaten in staat van paraatheid gebracht voor het geval de situatie verslechtert.

De grote vraag is of het toenemende geweld na het verbieden van de Oranjemars in het stadje, afgelopen zondag, de protestantse paramilitaire groeperingen het excuus zal verlenen om het bestand te verbreken dat zij sinds oktober 1994 in acht nemen. De moord, maandagavond, op de katholieke taxichauffeur Michael McGoldrick in de omgeving van Portadown is wat dat betreft een veeg teken. Ofschoon nog geen loyalistische eenheid de verantwoordelijkheid ervoor op zich heeft genomen sloot de leiding van de Noord-Ierse politie (RUC) gisteren niet uit dat de daders uit deze hoek komen.

Ook het verdrijven van vier katholieke gezinnen uit hun woningen in een overwegend protestantse wijk in het noorden van de Noord-Ierse hoofdstad Belfast duidt er op dat de situatie snel aan het verslechteren is. In de hele provincie toonde het protestantse bevolkingsdeel gisternacht zijn woede over de gebeurtenissen in Portadown door niet alleen auto's in brand te steken maar ook alle toegangswegen tot de steden en de luchthaven te blokkeren. De autoriteiten zien met zorg uit naar komende vrijdag. Dan moeten de Oranjemarsen een climax krijgen met de parade van de bolhoeden en de sjerpen in Londonderry.

Voorzichtig worden er in Noord-Ierland al vergelijkingen getrokken met 1969, toen de Oranjemarsen het begin vormden van een zomer vol geweld in de provincie en Londen uiteindelijk militair ingreep. En ook met 1974 toen het plan van de conservatieve Britse minister Willie Whitelaw om een stelsel van machtsdeling tussen protestanten en katholieken in te voeren door de dwarsliggende unionisten werd beantwoord met een grootscheepse staking die alle geledingen van het dagelijkse leven trof.

Praten

De huidige minister voor Noord-Ierse zaken, Sir Patrick Mayhew, trachtte gisteren de gemoederen te bedaren door te pleiten voor het gesprek in plaats van het gevecht. “De oplossing ligt bij het soort onderhandelingen dat er vorig jaar voor zorgde dat geen van de drieduizend marsen die toen werden gehouden, voor ongeregeldheden zorgde”, aldus de minister.

Ook aartsbisschop Robin Eames van de anglicaanse Kerk van Ierland trachtte olie op de golven te gieten. “Wat we de afgelopen nacht hebben gezien kan tot niets leiden”, zei de kerkleider. “Als het doorgaat worden we teruggeworpen in de nachtmerrie, waarvan we zo vurig hadden gehoopt dat hij voorbij zou zijn.”

Verscheidene prominente protestantse politici hebben gisteren de beschuldigende vinger geheven naar premier John Major in Londen. “Hij fluit terwijl Ulster brandt”, stelde John Taylor, de plaatsvervangend leider van de grootste en invloedrijkste unionistische partij de UUP. “Het is beangstigend dat de premier weer eens loopt te weifelen. De verslechterende toestand in Ulster vereist een ferme hand, snelle beslissingen.”

Ondanks het feit dat ze de vredesbesprekingen onder aanvoering van de Amerikaanse oud-Senator George Mitchell hebben opgeschort tot er een regeling is gevonden voor 'Portadown' lijken de unionisten hun opties open te willen houden. “Wij gooien de deur beslist niet dicht”, stelde Trimble nadrukkelijk.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden