Premier Vucic kan in Servië gewoon zijn gang gaan

Vucic houdt een campagnetoespraak in Belgrado.Beeld AFP

De Servische leider Aleksandar Vucic verstevigt zijn machtspositie. De Europese Unie is blij met de sterke man die de regio rust lijkt te brengen.

De verkiezingen zijn pas zondag, maar niemand twijfelt eraan dat Aleksandar Vucic (47), sinds drie jaar premier van Servië, de nieuwe president van het land wordt. Volgens de laatste peiling krijgt hij de stem van maar liefst 56 procent van de kiezers. Zijn eerstvolgende concurrent staat op nog geen 10 procent.

Niemand twijfelt er ook aan dat Vucic straks nog meer macht krijgt, ook al bekleedt de president in Servië een grotendeels ceremoniële functie. Hij zal vermoedelijk een loyale en tamelijk onzichtbare opvolger als premier benoemen. Zo kan Vucic de koers blijven uitzetten. En die is pro-Europees; de toetreding van Servië tot de Europese Unie is een van Vucic' prioriteiten. Maar volgens critici neemt hij het niet zo nauw met de bijbehorende democratische waarden.

"Waar moet ik beginnen?", verzucht Sofija Mandic, van het Centrum voor Veiligheidsbeleid, een denktank in Belgrado. Vucic heeft alle grote media in zijn macht, vertelt ze. Die besteden doorlopend positieve aandacht aan hem en maken met smerige verhalen zijn tegenstanders zwart. Tekenend is dat vrijwel alle grote dagbladen donderdag hun hele voorpagina hadden ingeruimd voor een verkiezingsadvertentie van Vucic. 

Geen tegenspraak

Kleine, kritische websites worden ervan beschuldigd door buitenlandse krachten aangestuurd te worden - waaronder de EU. "Justitie en politie heeft hij helemaal in zijn macht. Zaken tegen hem of zijn vertrouwelingen laten ze doelbewust liggen", vervolgt Mandic. Binnen zijn Progressieve Partij, de grootste van Servië, heeft hij geen tegenspraak. En de 700.000 ambtenaren die hun baan willen behouden, of anderen die iets gedaan willen krijgen, kunnen maar beter loyaal zijn.

Het helpt Vucic weliswaar dat de versplinterde oppositie bekvechtend over staat gaat, maar ook over het democratisch gehalte van de verkiezingen zelf zijn vraagtekens. De toezichthouder op de media heeft zich van zijn taak ontheven om te controleren of alle kandidaten eerlijke berichtgeving krijgen. Een meerderheid van de kiescommissie is lid van de Progressieve Partij, wat wettelijk helemaal niet mag. De stemmen uit Kosovo - de Serviërs daar mogen stemmen - worden naar Servië vervoerd om daar geteld te worden. Maar onafhankelijk toezicht op het vervoer is er niet. En dan zijn er de berichten van leraren en andere ambtenaren die gechanteerd worden om hun families op Vucic te laten stemmen.

De lijst is nog veel langer, maar de aanstaande president komt er tot nu toe mee weg. De EU stelt de misstanden wel aan de kaak, maar doet dat met fluwelen handschoenen. In het openbaar prijst Brussel vooral de "constructieve houding" van Vucic. Afgelopen maand roemde EU-buitenlandchef Federica Mogherini hem in Belgrado nog "voor het harde werk dat ze samen hebben gedaan, en dat al uitmuntende resultaten oplevert."

Door de vingers zien

De belangrijkste reden daarvoor lijkt dat Servië, de grootste van de voormalige Joegoslavische republieken, onder Vucic een stabiliserende factor op de roerige Balkan is. Vucic gooit geen olie op het vuur in buurland Bosnië, waar een derde van de bevolking uit Serviërs bestaat en de etnische spanningen met de moslims en Kroaten de afgelopen tijd weer oplopen. Bovendien sloot hij een akkoord met Kosovo, dat zich in 2008 zonder goedkeuring van Belgrado van Servië afscheidde. Van de uitvoering daarvan komt weinig terecht, maar er wordt in ieder geval gepraat in plaats van gevochten. 

Het lijkt erop dat de EU zijn zegeningen telt en deels door de vingers ziet dat de burgerrechten onder Vucic in het gedrang zijn. "Ik ben bang dat de EU alleen actie onderneemt als het al te laat is", zegt Mandic. "Vucic is ook helemaal niet zo loyaal. Als er geen buitenlanders bij zijn, zegt hij net zo makkelijk: "Als we niet goed genoeg voor de EU zijn, dan hebben we andere partners." Dan bedoelt hij Rusland en China, en hij weet dat dat bij de EU heel gevoelig ligt." Volgens haar is de gemiddelde Servische kiezer niet opgegroeid met een kritische blik ten opzichte van machthebbers, en daardoor gevoelig voor propaganda en intimidatie.

Mocht Vucic morgen geen meerderheid van de stemmen halen, dan volgt een beslissende ronde tegen de nummer twee. In de laatste peiling is dat Luka Maksimovic, een 26-jarige student. Die doet mee onder een populair alter ego dat de stereotype Servische politicus voorstelt. Maksimovic belooft te liegen, stelen, om te kopen en gratis ijs uit te delen aan iedereen als hij wint. Tijdens de gemeenteraadsverkiezingen van vorig jaar werd hij al tweede in de voorstad van Belgrado waar hij woont. Zijn populariteit toont aan dat een deel van het Servische electoraat gefrustreerd is, evenals de naar verwachting ruim 40 procent die zondag thuis blijft.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden