Premier trekt de tanden van partijtijger Zhou

De ooit oppermachtige veiligheidschef Zhou Yongkang wordt verdacht van grootscheepse corruptie. Door Zhou binnenskamers te fileren, toont premier Xi dat er met hem niet te spotten valt.

PEKING - Hoeveel tanden heeft een tijger? Afgemeten aan de ruim driehonderd oud-ministers, topambtenaren, zakenlieden en andere bondgenoten die dankzij hem in de problemen zitten, heeft oud-veiligheidschef Zhou Yongkang een hele volle kaak.

Correctie: die had hij. Want de tanden van deze politieke tijger worden getrokken. De Chinese autoriteiten hebben in totaal 14,5 miljard dollar aan vermogen dat in handen was van Zhou's familieleden en intimi, in beslag genomen, aldus persbureau Reuters. In totaal worden tien familieleden, onder wie zijn broer, schoonzus en Zhou's eigen zoon, vastgehouden voor onderzoek. Vandaag staat bovendien een gangster-zakenman terecht, die gebruik maakte van de connecties van de familie Zhou.

Allemaal aanwijzingen dat het net zich sluit om een van de machtigste Chinese politici. Toen president en partijvoorzitter Xi Jinping in november 2012 aantrad, begon hij een anti-corruptiecampagne die 'vliegen noch tijgers' zou sparen. Het ontslag van tienduizenden sjoemelende ambtenaartjes - 'vliegen' - consolideert Xi's positie als nieuwe sterke man echter niet, vandaar dat hij uit is op deze tijger: Zhou Yongkang. Topman uit de olieindustrie, wegens zijn ijzeren leiding over de staatsveiligheidsdienst getypeerd als 'de Chinese Edgar J. Hoover'.

Vorig jaar oktober is Zhou (71) voor het laatst in het openbaar gezien. Daarna formeerde Xi een speciale onderzoeksgroep voor de zaak-Zhou, en sindsdien zou de veiligheidschef onder huisarrest staan. Een officiële beslissing over Zhou's lot kan nog maanden, zo niet jaren duren en wellicht houdt de partij de zaak voor eeuwig binnenskamers. De geruchten zijn er krankzinnig genoeg voor.

Donald Duck
Als er ook maar een fractie waar is van de verhalen over zelfverrijking, affaires met jonge televisiepresentatrices en banden met maffiose ondernemers, verbleekt de affaire rond politicus Bo Xilai tot een onschuldig verhaaltje uit de Donald Duck. Bo zag een moord, gepleegd door zijn echtgenote met hulp van Bo's politiechef, door de vingers, omdat zijn vrouw specifieke belangen wilde beschermen. Bo zit nu een levenslange gevangenisstraf uit. Zhou sympathiseerde met Bo, en verspeelde daardoor zijn krediet bij Xi.

Het zakelijke imperium van de familie Zhou heeft onmetelijke properties, met internationale belangen in olie, vastgoed en telecommunicatie. Voor het vuile werk staan louche zakenlieden klaar, zoals de Sichuanese Liu Han. Die dreigde concurrenten bij aanbestedingsprocedures met het afhakken van hun arm als ze een offerte uitbrachten. Zijn privéleger hield zich bezig met het doodsteken van boeren die protesteerden tegen de sloop van hun huizen.

Zijn politieke relaties, vrienden, zakenconnecties en familieleden sneuvelen nu bij bosjes, maar het is de vraag of de Chinese Communistische Partij het waagt om Zhou zelf in het openbaar te vervolgen. Volgens journaliste Gao Yu trapte oud-partijleider Jiang Zemin in de aanloopfase van de zaak-Zhou al herhaaldelijk op de rem, omdat hij imagoschade vreesde voor de partij. "Vorig jaar maart was er schijnbaar al genoeg bewijs om hem aan te pakken, maar toen is het uitgesteld", zegt ze.

Normaal is bij zuiveringen de methode 'knollen rooien' gebruikelijk: een besmet partijlid wordt als een knol, met wortels en aanhangende modder, uit het politieke landschap getrokken. Wie met de verdachte ten val komt, heeft pech gehad. Na Jiangs aarzeling kon Xi alleen indirect verder met Zhou door 'de tijger onschadelijk te maken door zijn tanden te trekken.'

De eerste aanwijzing dat Zhou onder vuur lag, was een reeks ontslagen in de olie-industrie. Daar stond in 1967 een gespreid bedje voor Zhou, zoon van een geoloog. Vijftien jaar lang ploeteren in de olievelden van Noordoost-China is geen luxebaantje, maar de petroleumindustrie heeft uitstekende doorgroeimogelijkheden voor de crème de la crème van de communistische partij, vertelt Zhu Songbin. Deze consultant in de energiesector is zelf afkomstig uit een hooggeplaatst militair geslacht. "De petroleumsector is in handen van de staat. Wie daar werkt, zit op schoot bij de macht. Deze staatsbedrijven zijn kweekbakken voor technocraten. Managementtalent is minder belangrijk dan uitblinken in het politieke spel."

Onzekerheden
En dat deed Zhou. Op het toppunt van zijn macht was hij verantwoordelijk voor het veiligheidsapparaat en justitie. Onder zijn leiding ging er meer geld naar binnenlandse veiligheid dan naar het leger. Hij bezette een van de negen zetels in het Permanent Comité van het Politburo.

Hoger kan een Chinese politieke ster niet stijgen. Tot dusver werden partijleden die het zo ver hadden geschopt, niet vervolgd. Daarmee lijkt Xi te breken. Volgens Zhu is China met Xi aan het roer in een onzeker tijdperk beland. "Na tien jaar stabiele groei begint een periode van politieke verschuivingen. Beleid, politiek, micro, macro: op alle fronten spelen de risico's van een politieke storm."

Het eerste stormfront treft Zhou's machtsbolwerk, dat nu wordt ontrafeld in honderden verschillende corruptieaffaires. De lijntjes naar de top lopen in die affaires vaak via een 'mysterieuze magnaat', genaamd Zhou Bin. De media durven of mogen niet melden dat dit de zoon van Zhou Yongkang is, maar iedereen leest dat tussen de regels door, vooral als er gerefereerd wordt aan 'het zakenimperium dat is gebouwd op de naam van zijn vader'.

Elke keer dat de naam van de zoon door het slijk wordt gehaald, lijkt de val van de vader nabij. Binnen de partij zou men het pas onlangs eens zijn geworden over de hoogte van het bedrag van Zhou's illegale vermogen, dat straks - als zijn lot daadwerkelijk bezegeld is - bekend mag worden, aldus Gao Yu. "Er zou bewijs zijn voor zo'n twaalf miljard euro, maar die som betekent te veel schade voor de partij, dus zou het bedrag op twee miljoen zijn gezet."

Zo zijn er meer deals te bedenken: Zhou kent als oud-veiligheidschef elk denkbaar gevoelig dossier, inclusief de vermogens, affaires en uitglijders van de hele partijtop. Die informatie kan Zhou van pas komen in ruil voor een discretere afloop dan een openbare berechting. Door Zhou binnenskamers onderuit te schoffelen, maakt Xi duidelijk dat er met hem niet te spotten valt. Voor de buitenwacht volstaat de droge mededeling dat Zhou zijn partijlidmaatschap heeft verloren. Een maatregel, zo weet elke Chinees, die gelijk staat aan het villen van een tijger.

Aanpak Zhou begint met proces tegen kompaan Liu Han
Meervoudig miljonair en maffiabaas Liu Han staat vandaag met 35 medeplichtigen voor de rechter wegens moord, vuurwapenbezit en andere georganiseerde criminaliteit.

Liu verdiende zijn geld met onroerend goed, mijnbouw en energie: stuk voor stuk sectoren waar een zakenman slechts slaagt door uitstekende relaties met politici.

Van alle verhalen die tot dusver naar buiten zijn gekomen over de zaak-Zhou, zijn de innige banden tussen Liu en Zhou Bin, de zoon van Zhou Yongkang, het meest beschadigend voor de Zhou-dynastie. Liu en Zhou werkten volgens het Chinese tijdschrift Caixin samen. Zo wilde Liu een waterkrachtcentrale bouwen in een uithoek in de provincie Sichuan, waar Zhou Yongkang lang gouverneur was. Omdat de centrale midden in een natuurgebied terecht zou komen, kreeg Liu geen vergunningen, maar toen Zhou Bin twintig procent van de aandelen in de centrale nam, en hier en daar wat politieke druk uitoefende, ging het project gewoon door.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden