interview

Premier May wil extremisme harder bestrijden. Maar hoe?

De Britse premier Theresa May beloofde vandaag een hardere aanpak van het terreurgevaar in het Verenigd Koninkrijk. De vraag is alleen: hoe?Beeld EPA

“Genoeg is genoeg”, zei de Britse premier Theresa May vanmiddag, een dag na de aanslag bij de Londen Bridge. Om het extremisme terug te dringen kwam ze met een vier-puntenplan dat ze 's ochtends had opgesteld tijdens spoedberaad met haar veiligheidsadviseurs. Maar het is sterk de vraag of het plan zoden aan de dijk zal zetten.

Het allereerste wat May wil aanpakken, is de ideologie achter de terreur. Dit kwaad valt volgens haar alleen te verslaan “als we de gedachten van mensen wegleiden van het geweld en hen laten inzien dat onze waarden – pluralistische Britse waarden – superieur zijn aan die van de predikers en aanhangers van de haat”.

Maar er bestaan al veel langer pogingen om de islamistische ideologie te ondermijnen, reageert Jelle van Buuren, terrorismedeskundige aan de Universiteit Leiden. Hij vindt dat premier May te weinig concreet maakt wat ze extra wil doen. “Wil ze gaan morrelen aan de vrijheid van godsdienst? Wil ze organisaties verbieden die niet genoeg afstand nemen van terreur? Dat zal dan lastig worden, want je botst snel op allerlei grondrechten.”

In de tweede plaats wil May extremistische propaganda op internet strenger aanpakken. Ook dat is niet nieuw. Opruiende sites worden al jaren bestreden, maar door de immense omvang en de vluchtigheid van het web blijft er veel gevaarlijk materiaal door de mazen glippen. Vorige maand tijdens een top op Sicilië spraken de leiders van de G7-landen ook al af dat ze er een tandje bij zouden zetten.

Nauwelijks uit te roeien

Een nobel streven, maar in de praktijk krijg je online-propaganda nauwelijks uitgeroeid, zegt Van Buuren. Hij spreekt van een ‘gigantische, grensoverschrijdende klus’, waarbij je te maken hebt met ‘machtige spelers’ als Google en Facebook. En ook hier bots je al snel op een grondrecht: de vrijheid van meningsuiting. “Als May daar minder zwaar aan wil tillen, gaan we China en Turkije achterna. Die landen hebben het internet heel sterk onder controle. Maar voor het Westen zou dat nogal een koerswijziging betekenen.”

Ten derde neemt May zich voor om extremisme niet alleen op internet, maar ook in de reële wereld uit te bannen. In Syrië en Irak kan dat volgens haar met militaire middelen. In haar thuisland doet ze het liever met ‘harde, moeilijke gesprekken’, bedoeld om de segregatie terug te dringen. Maar de premier heeft niet concreet gemaakt met wie ze wil praten. Bovendien is segregatie vaak over een periode van tientallen jaren ontstaan in verpauperende wijken. Er zit van alles achter, van een tekort aan werkgelegenheid tot een inadequaat huisvestingsbeleid. Dat krijg je met gesprekken niet zomaar gekeerd, waarschuwt Van Buuren.

Doorlichten

Tot slot wil May de Britse terreurbestrijding doorlichten, terwijl er sinds de aanslag in Manchester al twee onderzoeken lopen naar de geheime dienst MI5 die over terreur gaat. De premier overweegt daarnaast hogere gevangenisstraffen voor daders van terreur-gerelateerde vergrijpen, ook bij overtredingen die niet zo ernstig lijken.

Uit de criminologie is bekend dat hogere straffen nauwelijks preventief werken, reageert Van Buuren. Een grotere pakkans en grotere snelheid van sanctioneren werpen meer vruchten af. Maar het doorlichten van de geheime diensten en hun samenwerking met de politie vindt de expert wel zinvol. “Zo’n onderzoek is min of meer standaard na een grote aanslag. In Frankrijk is het ook gebeurd na Parijs. Je kunt dan controleren of je dingen over het hoofd ziet en of de diensten extra bevoegdheden nodig hebben.”

Beeld kan snel omslaan

Het instellen van zo’n onderzoek betekent niet op voorhand dat de Britse terreurbestrijding structureel faalt of slechter werkt dan die in andere landen. Sterker nog, Groot-Brittannië had tot voor kort juist een goede reputatie op het gebied van contra-terrorisme, zegt Van Buuren. 

“De Britten hadden de boel redelijk op orde, was het idee. Ze hadden een brede strategie, gericht op preventie en repressie. De afgelopen jaren zag je er ook weinig terreur, terwijl het in Frankrijk, België en Duitsland vaak raak was. Maar je ziet hoe snel het beeld kan omslaan. Dit kan echt overal gebeuren.”

Lees ook: Politie arresteert twaalf mensen in het onderzoek naar de aanslagen in Londen en 'Tussen melding en doden van de daders zat slechts acht minuten. Dat is echt heel snel.'

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden