Premier Maleisië zakt verder weg in moeras van corruptie

De Maleisische premier Najib Razak wordt in eigen land al jaren beschuldigd van corruptie door zijn politieke tegenstanders.Beeld reuters

De Amerikaanse federale aanklager eist de inbeslagname van ruim 1 miljard dollar aan bezittingen die zouden zijn betaald met enorme bedragen die zijn gestolen uit een Maleisische ontwikkelingsfonds. De zaak verhoogt de druk op de Maleisische premier Najib Razak, die al langer onder vuur ligt over malversaties met het fonds.

Najib was in 2009 net aangetreden toen hij het ontwikkelingsfonds 1MDB in het leven riep. De bedoeling was om er economische en infrastructurele ontwikkelingsprojecten in Maleisië mee te financieren, via de eigen olie-inkomsten en directe buitenlandse investeringen.

Het fonds is al langer in opspraak. Begin vorig jaar bleek dat 1MDB meer dan 11 miljard dollar rood stond en bijna bezweek onder de schuldenlast. Maar volgens premier Najib waren de bezittingen van het fonds nog altijd meer waard dan de schulden en was er even tijd nodig om de zaak op orde te brengen. Een parlementair onderzoek toonde dit jaar echter tal van onverklaarbare financiële transacties aan.

'Maleisiërs bedrogen'
De Amerikaanse justitie stelt nu bewijzen te hebben dat er sinds de oprichting van het fonds meer dan 3,5 miljard dollar is weggesluisd naar bankrekeningen in Singapore, Zwitserland, Luxemburg en de Verenigde Staten, en naar een netwerk van schimmige bedrijven die in handen zijn van fondsmanagers en de kliek rond Najib. Volgens de Amerikaanse federale aanklager Loretta Lynch is het Maleisische volk bedrogen "op een enorme schaal".

De premier wordt zelf niet met name genoemd in de civiele aanklacht, maar familieleden en vertrouwelingen in zijn directe omgeving wel. Zo wordt onder anderen zijn stiefzoon Riza Shahriz Abdul Aziz genoemd. Riza is medeoprichter van de filmstudio Red Granite Pictures waar 64 miljoen dollar naartoe werd overgemaakt. De filmstudio produceerde onder meer de film The wolf of Wallstreet uit 2013.

Maleisische functionaris 1
Riza wordt in de aanklacht aangeduid als familielid van de niet met name genoemde 'Maleisische functionaris 1', wiens goedkeuring nodig was voor de financiële transacties van het fonds. Dat kan vrijwel niemand anders zijn dan premier Najib Razak zelf, die al sinds de oprichting voorzitter was van de adviesraad van het fonds. Die raad werd overigens twee maanden geleden ontbonden.

De gestolen miljarden zouden verder onder meer zijn besteed aan luxueus vastgoed in New York en Californië, aan een vliegtuig van 35 miljoen dollar, en aan kunstwerken van onder anderen Van Gogh en Monet.

De Amerikaanse justitie wil nu meer dan 1 miljard dollar aan bezittingen in beslag nemen, evenals alle toekomstige winst en royalties van de film met daarin Leonardo DiCaprio. "Het departement van justitie geeft hiermee de boodschap af dat we niet toestaan dat de VS een speeltuin is voor corrupte lieden. En ook geen platform voor witwassen of een plek om gestolen rijkdommen te verbergen of te investeren", zei aanklager Eileen Decker.

681 miljoen dollar
Premier Najib Razak ligt al langer onder vuur over de schimmige handel en wandel van het door hem opgerichte 1MDB-fonds. Vorig jaar leek hij even te bungelen toen plotseling het duizelingwekkende bedrag van 681 miljoen dollar op zijn privérekening bleek te zijn gestort. The Wall Street Journal onthulde die transactie en bracht de geloofwaardige verdenking dat het megabedrag stiekem vanuit het fonds naar Najibs rekening was overgemaakt.

De Maleisische premier ontkende aanvankelijk dat het geld gestolen was uit het fonds. Later gaf hij wel toe het geld inderdaad te hebben ontvangen, maar liet weten dat het een persoonlijke gift was geweest van de Saudische koninklijke familie. Waarom hij zo'n enorme gift had gekregen werd niet duidelijk.

Weer later zei Najib dat hij het geld had teruggestort, minus 61 miljoen dollar die al was uitgegeven. Een nieuwe hoofdaanklager, Mohamed Apandi, die de zaak onderzocht nadat de eerste hoofdaanklager door Najib was ontslagen, verklaarde de kwestie maanden later voor gesloten. Er was volgens hem niets onoorbaars aangetoond.

Filmproducer Riza Shahriz Abdul Aziz, familie van de niet met name genoemde 'Maleisische functionaris 1'.Beeld reuters

Geen vuist
Het kwam de toch al impopulaire Najib op een golf van kritiek te staan. De oppositie riep om zijn aftreden, maar heeft een minderheid in het parlement en kan moeilijk een vuist maken. Ook massademonstraties in augustus vorig jaar konden de positie van de premier niet in gevaar brengen.

Najib Razak is een politieke overlever die elke betrokkenheid bij fraude ontkent en hard de tegenaanval inzet op critici die hem beschuldigen, en tot nu toe met succes. Zijn machtspositie is groot door de parlementaire meerderheid van zijn partij Umno die Maleisië al decennialang regeert. Vorig jaar versterkte hij zijn greep op de macht nog verder door een aantal critici in zijn regering en partij te vervangen door mensen die hem wel loyaal zijn.

Eén hardnekkige luis in zijn pels kan Najib moeilijk aanpakken, de gerespecteerde nestor van de Maleisische politiek, de 90-jarige Mahathir Mohammed. De oud-premier werpt zich al jaren op als hoeder van het moderne Maleisië dat hij hielp opbouwen. Mahathir levert vanuit de flanken van de partij vaak harde kritiek op Najib, maar ook dat heeft de premier niet aan het wankelen gekregen. Uit woede en frustratie zegde Mahathir afgelopen maart zijn lidmaatschap van de Umno-partij op, omdat hij niet met corruptie in verband wil worden gebracht.

Ook van de oppositiepartijen heeft Najib weinig te vrezen. De prominente oppositieleider Anwar Ibrahim heeft hij net als een aantal jaren geleden weer de gevangenis in gekregen, opnieuw wegens een aanklacht van sodomie. In 2015 verdween Anwar achter de tralies, ditmaal voor vijf jaar.

Machtsmisbruik
De huidige oppositieleider Wan Azizah Wan Ismail eiste vandaag dat premier Najib verlof neemt, om "zo niet de indruk te wekken dat hij zich schuldig maakt aan machtsmisbruik".

Najib zelf was vandaag even strijdbaar als altijd. Hij liet weten dat de regering "volledig zal meewerken aan elk wettig onderzoek".

"Het moet duidelijk zijn dat dit een civiele zaak is en geen criminele procedure", aldus premier Najib. "We moeten eerst de feiten op een rij hebben. Ik wil iedereen ervan verzekeren dat wij goed bestuur serieus nemen."

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden