Analyse Nieuwe premier

Premier Boris zal een mijnenveld aantreffen in Downing Street

Boris Johnson liet zich meteen na zijn verkiezing fotograferen voor het hoofdkwartier van de Conservarieve Partij in Londen. Beeld Getty Images

Boris Johnson werd met overmacht gekozen tot nieuwe leider van de Britse Conservatieven. Woensdag treedt hij aan als nieuwe premier, maar in Downing Street zal hij een mijnenveld aantreffen. 

Hij erft een minimale meerderheid in het parlement en rebellerende partijgenoten. En in Brussel hoeft hij niet op ontkurkte champagneflessen te rekenen.

Op z’n Johnsons gaf de nieuwe Conservatieve leider dinsdagmiddag een vermakelijke overwinningsspeech na de bekendmaking van de uitslag. Hij had inmiddels de afkorting DUDE bedacht om zijn programma kracht bij te zetten: “Deliver Brexit, Unite the country, Defeat Jeremy Corbyn en Energise the country”, zei Johnson in een congrescentrum op een steenworp afstand van het parlement in Westminster. Dat is zijn plan: Brexit realiseren, het land verenigen, Labourleider Corbyn verslaan en het land re-activeren.

Opvallend was dat Johnson een verzoenende toon aansloeg. Hij liet de harde brexit-retoriek, die hij de afgelopen weken tijdens de campagne om het Conservatieve leiderschap veelvuldig gebruikte, achterwege. Hij moet ook wel. In het Lagerhuis heeft hij een flinterdunne meerderheid van twee zetels, waar amper mee te regeren valt, niet in de laatste plaats omdat er zo’n dertig Conservatieve parlementsleden zijn die zich tegen een harde breuk met de Europese Unie keren. Een handjevol van deze dissidente types is voldoende om Johnson in de problemen te brengen. Sterker: afgelopen weekend doken er al geruchten op dat zes Conservatieven zouden overwegen de overstap te maken naar de Liberaal Democraten, de uitgesproken anti-brexit-partij. 

Vervroegde verkiezingen

Voor Johnson is dat uiterst zorgelijk. In zijn campagne liet hij keer op keer weten dat hij per se op de huidige brexit-deadline van 31 oktober de EU wil verlaten, en dat hij zelfs bereid is om dat zonder deal met Brussel te doen. Maar mocht het inderdaad die kant op gaan, bijvoorbeeld omdat al snel blijkt dat de Europese leiders niet bereid blijken om de deal die ze eerder met Theresa May sloten open te breken, dan kan dat zo maar vervroegde verkiezingen betekenen. Het parlement kan een vertrek zonder akkoord immers alleen voorkomen via de nucleaire optie: een motie van wantrouwen. Het is niet ondenkbaar dat er voldoende Conservatieven zijn die het landsbelang boven het partijbelang zullen plaatsen en Johnson naar huis zullen sturen. 

De verschillende ministers en staatssecretarissen die de afgelopen dagen hun ontslag aankondigden als Johnson de strijd om het premierschap zou winnen, gaven alvast een helder signaal af: wij houden je vanaf de achterste parlementaire bankjes scherp in de gaten. Als premier zal hij zijn toon dus wel moeten matigen om niet al in de eerste paar maanden in de problemen te komen. 

Onbuigzame brexiteers

Tegelijkertijd zal de radicale brexit-vleugel bij de Conservatieven Johnson aan zijn belofte willen houden dat de Britten op 31 oktober hoe dan ook uit de EU zullen stappen, deal of geen deal. Theresa May weet na drie loodzware jaren als geen ander hoe onbuigzaam die tientallen brexiteers in haar partij zich kunnen opstellen.

Johnson zal dus hoe dan ook één vleugel in zijn partij moeten teleurstellen. Een compromis om deze vleugels te verenigen is haast niet te vinden. May's compromis-akkoord met de EU kon immers drie keer op een glashelder 'no' rekenen in het Britse Lagerhuis. 

De komende dagen zullen daarom alle ogen gericht zijn op Johnsons ministersbenoemingen. Zal Johnson een hardline brexit-kabinet aanstellen of juist ook enkele gematigde Conservatieven een ministerspost aanbieden? Dat zal een belangrijke indicatie zijn voor de koers die hij wil varen. Hoe dan ook ontkomt de vaak onberekenbare Johnson er niet aan om nu als premier zijn ware aard te laten zien. Hij móet een kant kiezen.

Lees ook:

Hoe Boris Johnson de Britse Donald Trump werd

Boris Johnson werd vandaag met een grote meerderheid verkozen tot premier van Groot-Brittannië. Twee biografen leggen uit hoe het ongelukkige kind Al Johnson veranderde in de snoevende politicus Boris Johnson. En hoe hij op een achternamiddag besloot voor de brexit te zijn. Het blijft de vraag of hij als premier écht, zoals hij roept, zijn land op 31 oktober uit de EU zal trekken.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden