Premier Blair heeft sterkste troeven in beslissende fase vredesbesprekingen

AMSTERDAM - Nu de magische datum van 15 december nadert, het tijdstip waarop na een herfst moeizaam onderhandelen de grove contouren van een vredesregeling in Noord-Ierland duidelijk moeten worden, zetten elkaars meest fanatieke opponenten de hakken nog eens stevig in het zand.

Terwijl in de beslotenheid van het Noord-Ierse Stormont Castle het vredesberaad onder een deken van stilzwijgen voortploetert, en meer weg heeft van 'besprekingen over besprekingen', nemen naar buiten toe de katholieke republikeinen en de protestantse unionisten hun stellingen in. De meest extreme vaak, waarmee de onderhandelaars hun achterban hopen te tonen dat ze op geen enkel punt het onderspit delven. Maar waarmee ze een tijdbom leggen onder een eventueel gunstig tussenresultaat, op weg naar een meer definitieve regeling ergens in mei volgend jaar. Een regeling die moet dienen als basis voor een volksraadpleging aan beide zijden van de Noord-Ierse grens.

Allereerst is daar de Noord-Ierse nationalistische partij Sinn Fein, de politieke vleugel van de terreurbeweging Ira, het verboden Ierse republikeinse leger. Afgelopen weekeinde toog Sinn Feins opperonderhandelaar Martin McGuinness naar South Armagh, het Noord-Ierse grensgebied met de Ierse republiek waar het Ira oppermachtig is. 'Bandit country', bandietenland', voor de Britten.

Daar, in het grensstadje Crossmaglan, verzekerde McGuinness zo'n duizend Sinn Fein/Ira-aanhangers dat hij het streven naar een verenigd Ierland allerminst heeft opgegeven. “De regering in Londen moet het feit onder ogen zien dat het enige doel is het verenigen van het volk van Ierland en uiteindelijk de vereniging van het eiland Ierland”, zei McGuinness. “Daar zijn we op uit bij dit overleg.”

Eenzelfde boodschap zullen McGuinness en Sinn Fein-leider Gerry Adams meebrengen voor de Britse premier Tony Blair wanneer ze overmorgen worden ontvangen op Downing Street 10, het eerste bezoek van Noord-Ierse republikeinse leiders aan de regering in Londen sinds begin jaren '20. Bovendien zullen Adams en McGuinness bij de Britten weer eens een knieval eisen voor Bloody Sunday, die bewuste zondag 30 januari 1972 toen Britse militairen in de Noord-Ierse stad Londonderry - 'Derry' voor de nationalisten - het vuur openden op katholieke demonstranten. Veertien mensen vonden de dood, en de Troubles - zoals de Britten de strijd in Noord-Ierland eufemistisch aanduiden - belandden daarna in een oncontroleerbare geweldsspiraal.

Misschien dat Blair een nieuw onderzoek naar 'Bloedige Zondag' zal ondersteunen. Verder zal hij echt niet gaan. En wellicht kan hij de twee Sinn Fein-voorlieden nog fijntjes attenderen op de tv-documentaire van de BBC van vorige week waarin bewijs werd geleverd dat zowel Adams als McGuinness zitting hebben in de Ira-staf, die verantwoordelijk is voor 'militaire operaties'. Dus als het aankomt op excuses, de heren ook nog wel iets hebben te verantwoorden voor de Ira-terreur.

En wat betreft de 'onvermijdelijke' vereniging van de Noord-Ierse provincie met de Ierse republiek zal de Labour-premier de Sinn Fein-delegatie nog eens de principes voorhouden waarop álle partijen het vredesberaad in Stormont Castle zijn ingestapt. Het belangrijkste daarvan is dat er geen verandering komt in de status van Noord-Ierland zonder instemming van de meerderheid van de Noord-Ieren. Onder geen beding, dat was en is het sleutelprincipe bij het overleg. En aangezien ruim zestig procent van de Noord-Ieren protestant is, zal die meerderheid onverkort kiezen voor behoud van de 'unionistische' status, van de band met Groot-Brittannië. Dat wordt dus een prettig gesprek in Downing Street.

Ondertussen zijn ook de protestantse unionisten bezig zich in te graven. Het is geen geheim meer dat premier Blair en zijn Ierse collega en medesponsor van het vredesberaad Bertie Ahern aansturen op een machtsverdeling in een nieuw Noord-Iers parlement waarin noch de nationalisten, noch de unionisten kunnen domineren, en waarbij via (semi-)overheidsinstellingen aan weerszijde van de grens de invloed van Dublin op de gang van zaken in Noord-Ierland wordt versterkt.

Nu geven de protestanten daar opeens een geheel eigen invulling aan. David Trimble, leider van de grootste protestantse partij, de Ulster Unionist Party, heeft al laten doorschemeren dat zo'n Noord-Ierse volksvergadering ook banden zou moeten hebben met de nieuw te vormen parlementen in Schotland en Wales. En die moet dan de wat vreemd aandoende naam 'Raad voor de Britse eilanden' krijgen.

Unionistische hulptroepen van buitenaf dus. Het is echter de vraag of met name de protestantse geloofsbroeders in Schotland daar iets voor voelen, net nu ze via een referendum massaal hebben gekozen voor een eigen parlement met vergaande bevoegdheden. Voor een forse stap op de weg naar autonomie, los uit de unie met Groot-Brittannië.

Alle vertragingstaktieken ten spijt, Tony Blair beschikt nog steeds over de meeste troeven. En de sterkste daarvan is zijn standpunt dat de 'vredestrein' voor Noord-Ierland is gaan rijden, dat niemand die meer kan tegenhouden en dat de enige keuze die rest is: meerijden of alleen achterblijven. Het is een gok van Blair, misschien wel de grootste uit zijn prille premierschap. Maar tot op heden heeft elke gok voor Blair nog goed uitgepakt.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden