Predikant Van der Kaaij nog drie maanden geweerd

De rust rondom predikant Edward van der Kaaij uit Nijkerk keert voorlopig niet weer. De predikant die een preekverbod heeft omdat hij de historiciteit van Jezus ontkent, mag nog eens drie maanden de kansel niet op. Aanvankelijk was het de bedoeling dat hij zondag weer aan de slag zou gaan. Dat wordt nu op zijn vroegst september.

De kwestie blijkt ingewikkelder dan gedacht voor de speciale commissie die belast is met het onderzoek naar de predikant. De visitatoren hebben besloten meer tijd te nemen, zodat ze alle rust hebben om in kaart te brengen wat er nu eigenlijk aan de hand is in de stad op de Veluwe. "Het is een complexe situatie die zorgvuldig aangepakt moet worden. Alle geluiden in de gemeente moeten gehoord worden", zegt onderzoeksvoorzitter Wilbert van Iperen. Inhoudelijk wil hij nog geen informatie kwijt.

Wat is er ook alweer aan de hand in de Nijkerkse Vredeskerk? Van der Kaaij meent dat de historische Jezus nooit bestond. "Alle elementen uit het verhaal van Jezus vinden hun oorsprong in het oude Egypte. Daar komt de oermythe vandaan van een God die mens wordt, van sterven en opstaan, van geboren worden op 25 december uit een maagd", zie hij eerder dit jaar in Trouw in een gesprek waarin hij zijn visie uiteenzette.

Zijn ideeën zorgen voor tweespalt in de Vredeskerk van Nijkerk, waar Van der Kaaij al 23 jaar predikant is. Een deel van de gemeente steunt Van der Kaaij, een andere groep niet. Daarbij spelen zowel inhoudelijke als persoonlijke zaken een rol. De afgelopen maanden sprak een visitatiecommissie, afkomstig uit een regionale delegatie (de zogeheten classis), met de drie belangrijkste partijen in het conflict: uiteraard predikant Van der Kaaij zelf, maar ook zijn kerkenraad en de gemeenteleden van de Vredeskerk.

Wat opvalt is de zwijgzaamheid van alle betrokkenen. De Nijkerkse Vredeskerk heeft besloten om voorlopig geen inhoudelijke mededelingen te doen over de zaak. "Gelet op de situatie en alle gevoeligheden zou dat maar verstorend werken. Wij wachten op het eindrapport en de aanbevelingen", zegt secretaris Henk van de Kaa van de kerkenraad. De officiële woordvoerder van de kerk is al even afhoudend. Hij wenst alleen via email te communiceren. "Het is niet mogelijk hierover telefonisch contact te hebben", reageert hij op een interviewverzoek. Predikant Van der Kaaij is momenteel niet telefonisch bereikbaar, wegens een verblijf in Frankrijk.

Van der Kaaij beschrijft zijn opvattingen uitgebreid in het boek 'De ongemakkelijke waarheid van het christendom'. Het boek verscheen halverwege vorig jaar, maar zorgde in januari van dit jaar voor het eerst voor commotie. Bij een interkerkelijke dienst werd de predikant de toegang geweigerd tot de kansel. Dat is een zeldzame en vergaande maatregel in de Protestantse Kerk in Nederland (PKN). Daarop kreeg deze plaatselijke kwestie landelijke proporties toen de Gereformeerde Bond (een behoudende stroming in de protestantse kerk) in een brief aan het landelijke kerkbestuur vroeg op welke wijze 'de tucht gestalte krijgt, als dwaalleer de fundamenten van de kerken probeert aan te tasten'.

De opvatting van Van der Kaaij wordt vrijwel niet gedeeld door andere theologen en historici. Volgens de overgrote meerderheid van de geleerden is de historiciteit van Jezus onbetwist. Daarnaast komt Van der Kaaij tot verkeerde conclusies door uit overeenkomsten in religieuze verhalen op te maken dat ze dezelfde oorsprong hebben, stellen zijn critici. "Van der Kaaij neemt aan dat er transhistorische archetypen bestaan, die omdat ze op elkaar lijken, overal en altijd dezelfde beleving bij mensen oproepen. Het probleem is: je kunt een associatie aantonen, maar is dat een bewijs?", zegt de Vlaamse rooms-katholieke theoloog Johan Leman, die op verzoek van Trouw het boek van Van der Kaaij las. Leman is gespecialiseerd in oude teksten en mythevorming. De weerslag van dat gesprek is morgen op deze pagina's te lezen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden