Precieze aantal burgerdoden in Irak blijft onduidelijk

amsterdam – - „Wij doen niet aan doden tellen”, zei de Amerikaanse generaal Tommy Franks in 2004. Hij wilde ermee zeggen dat de Amerikanen niet van plan waren om bij te houden hoeveel burgerdoden er precies waren gevallen na de Brits-Amerikaanse inval in Irak, een jaar eerder. Irrelevante informatie, aldus de generaal.

Zes jaar later zijn er talloze organisaties en instanties die de doden wél hebben geteld. En ook het Amerikaanse leger blijkt het wél gedaan te hebben. In de 400.000 rapporten van het slagveld, die Wikileaks dit weekeinde naar buiten bracht, hebben Amerikaanse militairen keer op keer gedocumenteerd hoeveel slachtoffers er bij acties of incidenten vielen. In totaal telden ze 109.032 doden, van wie 66.081 burgers.

Dat aantal van ruim 66.000 in de periode 2004-2010 is in vergelijking met andere onderzoeken niet zo heel hoog. De onafhankelijke organisatie Iraq Body Count (IBC), die burgerslachtoffers telt op basis van berichten in de media en gegevens van Iraakse ziekenhuizen en mortuaria, kwam in dezelfde periode bijvoorbeeld tot een aantal van ruim 91.000 doden. Andere instanties kwamen ook tot hogere cijfers.

Het lage aantal burgerdoden in de Wiki-rapporten is deels verklaarbaar: de Amerikaanse militairen waren er natuurlijk niet altijd bij als er doden vielen. Bovendien noteerden ze met enige regelmaat nul doden – ook als dat heel onwaarschijnlijk was. Zo zou er bij de belegering van Falloedja in 2004 geen enkele burgerdode zijn gevallen, hoewel de Amerikanen de stad in puin schoten. IBC registreerde zo’n 1300 doden.

De Amerikanen melden andere doden juist weer wel. Zo telde Al Jazeera in de Wiki-rapporten 681 burgers die omkwamen bij checkpoints van Amerikanen of andere coalitietroepen, of nadat ze onder vuur waren genomen door buitenlandse konvooien. En natuurlijk werd een groot deel van het totaal aantal slachtoffers gemaakt door Irakezen zelf: door bermbommen van opstandelingen (31.780) of door sektarisch geweld (34.814).

Wat daarom vooral duidelijk wordt, is dat betrouwbare statistieken in oorlogstijd niet bestaan. Ook het overzicht van Iraq Body Count is incompleet: van de doden in de Wikileaks-rapporten bleken er 15.000 ’nieuw’ te zijn – nog niet eerder door IBC gedocumenteerd. Opgeteld bij de 107.000 doden die de organisatie tussen 2003 en nu heeft geteld, komt het totaal op 122.000 Irakese burgers die omkwamen door geweld.

Is daarmee bij benadering het echte aantal burgerdoden geteld? Waarschijnlijk niet. In een geheel statistisch onderzoek, gepubliceerd in The Lancet in 2006, werd gesteld dat sinds de inval in Irak liefst 655.000 Irakezen door geweld zijn omgekomen, inclusief opstandelingen en militairen. Of dat aantal klopt, zal wel nooit achterhaald worden.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden