Pratend de zomer door

Zomeravonden op tv: tijd voor rustiger, langere gesprekken, los van het haastige nieuws. Zoals bij 'Zomergasten', dat het 26ste seizoen ingaat. En 'Kijken in de ziel', waarin Coen Verbraak dit keer journalisten ondervraagt.

Peter van Ingen is erbij vanaf het begin in 1988, aanvankelijk als de allereerste gastheer aan de tafel van 'Zomergasten'. Nu als eindredacteur van het Zomergastenteam. De presentator (dit jaar opnieuw Wilfried de Jong) is belangrijk voor deze VPRO-uitzendingen op de zomerse zondagavonden. Maar om de gasten draait het echt. Wie is geschikt om op de televisie zo langdurig een boeiend gesprek te voeren? Hoe weet je van tevoren of potentiële gesprekspartners in staat zijn interessante televisie- en filmfragmenten aan te wijzen? Hoe bereid je hen voor op drie uur lang live-televisie? Hoe selecteren Van Ingen en zijn collega's de gasten?

Peter van Ingen: "Het selecteren is een continu proces. Elk jaar hebben we al in oktober een ontmoeting met een mogelijke gast. We zoeken veelal een persoonlijkheid uit de culturele wereld en we hebben graag ook iemand uit de wereld van de wetenschap. Bij gasten uit de creatieve sector ligt het accent vaak meer op aspecten van menselijk gedrag. Bij wetenschappers gaat het uiteraard sneller over de wereld van het getal, of over hun fascinatie voor een formule, zoals dit jaar bij de wiskundige Ionica Smeets. Voor alle gasten geldt dat zij in staat moeten zijn de kijker mee te nemen in hun wereld.

"We hebben naast bekende Nederlanders ook graag gasten die minder bekend zijn. Dit seizoen beginnen we met Freek de Jonge; die uitzending zal goed worden bekeken. Dan volgt Jim Taihuttu. Ken jij hem? Bij deze onbekendere gast zullen de kijkcijfers zakken, maar dat vinden wij niet erg. De druk op het behalen van hoge kijkcijfers is minder geworden onder het huidige regime van netmanagers. Wetenschapper Robbert Dijkgraaf was in het jaar dat hij Zomergast was nog niet zo beroemd als hij nu is.

"Tijdens de selectieperiode ga ik samen met een redacteur op bezoek. We gaan alleen naar mensen die wij in principe graag willen hebben. Het komt wel voor dat iemand tijdens zo'n eerste voorgesprek al 'nee' zegt. Overigens weigeren vrouwen vaker dan mannen. Bijvoorbeeld uit angst voor drie uur live-televisie. Soms zijn wij degenen die in zo'n kennismakingsgesprek zeggen: je moet het niet doen. Mensen die twijfelen, zijn vaak geen geschikte Zomergasten.

"Bij 'Buitenhof' of 'Nieuwsuur' kan een redacteur zeggen dat het interview slechts 10 minuten is. 'Zomergasten' duurt 180 minuten. Tijdens de voorbereidende gesprekken die volgen, ontstaat er een soort intimiteit tussen de redactie en de gast. Hij of zij moet de zekerheid hebben dat de avond heel goed is voorbereid en dat de nervositeit van het begin van het programma snel weer wegebt. Uit ervaring weten wij dat die drie uur live uitzending vlugger voorbijgaat dan ze verwachten."

Doeken over de camera's

"Die sfeer van intimiteit moet de gast ook in de studio tijdens de uitzending voelen. Hij moet niet het gevoel hebben dat hij deel uitmaakt van een gewichtig instituut. Wij doen er alles aan om samen met de gast dat instituut 'af te breken'. Duidelijk maken dat het uiteindelijk gaat om de gast die prachtige beeldfragmenten heeft uitgezocht en daar interessante verhalen aan koppelt.

"In de studio proberen we de gast te laten vergeten dat het een live-uitzending is. Over de camera's hangen we donkere doeken, zodat die minder opvallen. Medewerkers op de vloer dragen om die reden ook donkere kleding. Alles om een intieme sfeer te kweken. Alles om het instituut af te breken. Want de grootste valkuil is dat een Zomergast denkt dat hij zich moet gedragen als een Zomergast.

"We laten het gesprek tien minuten eerder beginnen dan de live-uitzending. De presentator en de gast praten dan vaak over het NOS-journaal dat ze zojuist hebben gezien. Ik wil voorkomen dat iemand in de studio naar ze roept: 'vijf... vier... drie ... twee ... één... NU!'

"Of de spontaniteit aan tafel is verdwenen door al die voorbereidingsgesprekken? Dat vind ik niet: tijdens die voorgesprekken laten we veel dingen expres liggen, diepen zaken niet te veel uit, maar tasten vooral af.

"Ook laten we niet alle fragmenten die de gast heeft gevraagd voor de uitzending zien. De verrassing moet blijven. We willen voorkomen dat gasten van tevoren oneliners bedenken, ons doel is dat ze ook tijdens de uitzending en de gesprekken nog verder nadenken en tot nieuwe inzichten komen. Nee, het mag niet uitlopen op alleen een diepte-interview, met een paar uitgezochte televisiebeelden erbij. Het beeld moet belangrijk blijven. Gasten moeten een fascinatie voor beeld hebben en er goed, analytisch over kunnen praten. Die fragmenten kun je zien als een soort röntgenfoto's, beelden waar je doorheen kunt kijken en die een inkijk geven in de wereld van de gast.

"Elk jaar worden we wel benaderd door pr-bureaus, voorlichters of vrienden-van, die zeggen: 'die-en-die moet je als gast uitnodigen, die-en-die is heel interessant.' Als blijkt dat daar een mediastrategie achter zit, gaan we er niet op in. We zijn geen gesloten bastion, maar we doen ook niet aan promotie, zoals dat in veel andere programma's wel gebeurt. We hebben het liefst mensen die verrast en oprecht verbaasd zijn dat ze uitgenodigd worden. Ze moeten het leuk vinden om er zoveel uren aan te besteden en ze moeten er zin in hebben hun verhalen te vertellen. Dat is het mooiste."

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden