Praten tot de boer buigt

Aan de koppigheid van zijn boeren heeft de Krimpenerwaard te danken dat het land nooit werd herverkaveld. Maar diezelfde koppigheid moest worden doorbroken om wandelaars te laten genieten van dit unieke landschap.

JESSICA DE KORTE

De Krimpenerwaard, gelegen tussen de rivieren Hollandse IJssel, Lek en Vlist, is een oer-Hollandse veenstreek, waar oude boerderijen en historische stadjes als Schoonhoven en Bergambacht het landschap bepalen. Door de vroegere ontginning liggen de weilanden als rechthoekige lappen in het landschap, met tussendoor sloten en dijken. In de ochtend vallen in de laag mist nog net de koeien te ontwaren die zorgen voor de beroemde, tot in Amerika verkochte kaas.

De ruilverkaveling die overal het land herindeelde, heeft de Krimpenerwaard overgeslagen. De boeren wilden geen land met elkaar ruilen, ze bleven liever kleinschalig. Dát maakt het gebied zo bijzonder, vindt Eeffien Huizing, provinciaal belangenbehartiger bij wandelvereniging TeVoet: "De oude structuur met kades, weteringen en tiendwegen (op veenkades aangelegde wegen, red.) is er nog. Als je door het gebied loopt, kun je de geschiedenis van het landschap lezen."

undefined

Onverhard

In de jaren negentig stond Huizing met haar collega's aan de basis van een wandelnetwerk in de Krimpenerwaard. Net verhuisd van het noorden des lands naar het plaatsje Haastrecht zag ze de noodzaak van extra onverharde wandelpaden, waardoor bewoners en toeristen meer van de omgeving zouden kunnen genieten, én zich meer in het behoud van het erfgoed zouden gaan interesseren.

"Onverhard lopen is een vorm van natuurbeleving die met niets te vergelijken valt," vertelt Huizing in haar tuin, waar een perenboom tientallen atalanta's en bonte zandoogjes trekt. "Je ziet alle vogels vliegen en elk piertje en miertje dat voor je voeten komt."

Toen de provincie Zuid-Holland plannen maakte voor een herinrichting van het land mét nieuwe natuur, besloot TeVoet daar flink op in te zetten. "Een bruggetje bij de Reekade leek het eenvoudigst te realiseren, dus daar begonnen we mee," vertelt Huizing. "Om dit financieel rond te krijgen, bleek echter een Europese aanbesteding nodig. De aanneemsom moest groot genoeg zijn, daarom werden er nog een paar vissteigers in het plan opgenomen." De overige ideeën verdwenen in de ijskast, wegens geldgebrek en omdat het erg lastig was om alle partijen bij elkaar te brengen.

De boeren stonden aanvankelijk op hun achterste benen. Zij zagen niets in de extra natuur die de provincie wilde creëren en de daarbij behorende verhoging van het waterpeil. En dus hadden ze ook niet zo'n zin in wandelpaden. En er waren nog meer landeigenaren: de provincie Zuid-Holland, het Hoogheemraadschap van Schieland, Staatsbosbeheer en de verschillende gemeentes.

Huizing ging keer op keer met de partijen in gesprek. "Op het platteland kent iedereen elkaar en moet je er samen uit komen. Het gaat om vertrouwen winnen, om geven en nemen. Je moet een lange adem hebben."

undefined

Toeristen

In 2000, na meer dan tien jaar onderhandelen, leek er iets te gaan gebeuren. Het idee van TeVoet voor een wandelbeleid op provinciaal niveau viel in goede aarde bij twee PvdA-Statenleden die zelf wandelaars waren. Er kwam een voorstel dat, met steun van alle fracties, werd aangenomen door Provinciale Staten.

De politiek zag in dat recreatie geld in het laatje kon brengen, en ook bij de agrariërs ontstond langzaamaan een kentering. Wie kleinschalig boerde, had steeds vaker een aanvulling op zijn inkomen nodig en die kon zomaar uit een theetuin, kaaswinkel of B&B komen. Toeristen waren belangrijk.

"Het is hier niet de Flevopolder waar je eenvoudig aan schaalvergroting kunt beginnen. In de Krimpenerwaard willen de meeste boeren dat ook niet," verklaart Huizing.

De bereidwilligheid van betrokkenen vergrootte de kansen voor een wandelroutenetwerk in de Krimpenerwaard. Maar iets op papier zetten, is nog wat anders dan het realiseren. Voor de meeste kopzorgen zorgde het herstel van een oude route, het Kraamvrouwenpad, die door kraamvrouwen werd gebruikt om snel vanuit Stolwijk in Vlist te komen.

Nadat de gemeenteraad van Vlist in 2007 overstag was gegaan, begonnen zeven jaren van onderhandelen met elf particuliere grondeigenaren.

Het grootste probleem: de oude route liep over grond van een boer die níet wilde meewerken. Deze Simon de Jong bezat ook een stukje van de Bergvlietkade, waarover het laatste stukje wandelpad richting Stolwijk moest komen. "De veeroosters en bruggen die ik wilde, vond de gemeente te duur," legt hij uit. "Andere boeren zag ik zwichten, omdat het werkgelegenheid voor hun loonwerkers bracht, maar ik laat me niet voor de gek houden. Die wandelaars gaan nog op mijn werf zitten poepen ook." Overigens stond de agrariër al niet op goede voet met de gemeente, door gesteggel over een bushokje dat voor zijn deur staat.

Buurman Adrie de Jong (geen familie) had ook vraagtekens bij de plannen, maar om andere redenen. "Ik heb lang geprobeerd om het wandelpad tegen te houden omdat de vogels die op de kade broeden het moeilijk zouden krijgen als er veel mensen zouden lopen."

Met creatieve oplossingen lukt het de gemeente uiteindelijk om het wandelpad te realiseren. Langs de akkers komen een extra slootje en een natuurstrook, zodat boeren en vogels geen last krijgen van ongewenste bezoekers. Het Kraamvrouwenpad wordt verplaatst naar het naastgelegen perceel van een andere eigenaar, en om het land van Simon de Jong te omzeilen, verschijnt langs de kade een houten vlonder met wandelpad boven de sloot.

Wouter Hakkeling van Veelzijdig Boerenland, een koepelorganisatie van agrarische natuur- en landschapsverenigingen die 26 vrijwilligers bij het wandelroutenetwerk in de Krimpenerwaard coördineert, kan zich de huiver bij agrariërs goed voorstellen. "Een boer wil als ondernemer zekerheid, en niet te veel risico. Hij moet toch zijn boterham verdienen. Als hij een stuk land een paar jaar niet gebruikt omdat er een wandelpad ligt, kan hij het vanwege regelgeving kwijtraken. Ook kunnen de uitwerpselen van honden ziektes op de koe overbrengen. Tegelijkertijd kunnen toeristen een agrarisch gebied weer een impuls geven."

undefined

Paaltjes en borden

Toen uiteindelijk iedereen op één lijn zat en er voor een wandelroutenetwerk in de Krimpenerwaard genoeg subsidie beschikbaar kwam, kon in 2012 de aanleg met paaltjes, stickers, borden en kaart beginnen. En weer twee jaar later, deze zomer, was er dan eindelijk de opening. Enkele paaltjes ontbreken nog, en hier en daar zit nog wat onkruid in de weg, maar de aannemer heeft tot eind dit jaar om alles spic en span te maken.

Huizing is trots op het resultaat en veel politici delen dat gevoel. "Het Kraamvrouwenpad is door de vlonder extra bijzonder geworden," zegt wethouder Bart Crouwers (plattelandsontwikkeling, Vlist). "En het is juist aan de koppigheid van onze boeren te danken dat ons gebied zo schitterend is, want daardoor heeft er nooit ruilverkaveling plaatsgevonden. De Krimpenerwaard was lange tijd heel gesloten, maar er is eindelijk budget voor recreatie en toerisme en ondernemers kijken de laatste jaren veel meer naar bezoekers van buiten. We brengen onze juweeltjes aan het licht."

undefined

200 kilometer aan wandelwegen

Wandelroutenetwerk Krimpenerwaard omvat 200 kilometer aan wandelwegen van knooppunt naar knooppunt. Momenteel wordt nog gewerkt aan verbindingen rond Stolwijk die volgend jaar (2015) klaar moeten zijn. Vanuit Gouda rijden diverse bussen het gebied in, waaronder lijn 197 naar Schoonhoven, en lijn 106 naar IJsselstein die in Haastrecht en Vlist stopt. Een folder met kaart is te downloaden op de website van Groenservice Zuid-Holland, onder het kopje 'routes' (wandelknooppunten): www.heerlijkbuiten.nl

undefined

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden