Praten over Couperus

Victor Schiferli, medewerker vertalingenbeleid van het Nederlands Literair Produktie- en Vertalingenfonds, doet deze week verslag vanaf de Frankfurter Buchmesse (18-23 oktober).

Op de grootste boekenbeurs ter wereld, in Frankfurt, hebben schrijvers en dichters doorgaans weinig te zoeken. Het zijn vooral uitgevers en literaire agenten die al maanden van tevoren bezig zijn om hun afsprakenschema te organiseren, om rechten te kopen van buitenlandse boeken en de rechten van de nieuwe titels van hun eigen auteurs te verkopen. Het gaat dit jaar om zevenduizend uitgevers uit 110 landen, en in de Frankfurt Rights Catalogue staan 18000 titels uit tachtig landen en in zestig talen (en lang niet alle titels staan in deze gids vermeld).

De literaire handelsreiziger houdt er hier in Frankfurt een buitengewoon volle zakagenda op na: elk half uur schuift hij bij een andere tafeltje aan om los te barsten over de eigen boeken, en te luisteren naar verhalen over titels die voor hem interessant zouden kunnen zijn. In de internationale hallen is het een komen en gaan van gezichten, en links en rechts klinken de standaardverhalen in de geest van: 'Deze schrijver is de nieuwe Philip Roth met een vleugje Eco', of: 'Dit is de Finse Salinger', of: 'Dit is de Portugese Proust'. Wat er waar is van zulke verhalen staat meestal zeer te bezien, en bovendien is er dan nog vaak de vraag: wat voor een markt zou er hier kunnen zijn voor de Tsjechische Bret Easton Ellis?

Soms, als de najaarsmaanden naderen, wordt aan medewerkers van het Nederlands Literair Produktie- en Vertalingenfonds gevraagd: wie gaan jullie dit jaar vertalen? Zo werkt het helaas niet. Het Fonds vertaalt zelf helemaal niets, dat doen literaire vertalers, en het bepaalt ook niet wie er vertaald wordt. Wat doet het dan wel? Het informeert uitgebreid over nieuwe Nederlandse en Vlaamse schrijvers, legt contacten tussen uitgevers en vertalers en kan op aanvraag van de buitenlandse uitgever een snoepje toekennen in de vorm van een subsidie voor de vertaalkosten. Maar dat snoepje krijgt de uitgever pas wanneer hij de rechten heeft gekocht en zich verzekerd heeft van de diensten van een goede vertaler.

Het risico van het uitgeven van een onbekende auteur wordt op deze manier kleiner, en zo waagt tegenwoordig menig uitgever uit een ver land zich aan het publiceren van een Nederlandse schrijver. Dit jaar alleen al verschenen er rond de vierhonderd Nederlandse titels in vertaling (herdrukken en verspreide publicaties zoals in tijdschriften en bloemlezingen inbegrepen).

Er zijn vijf medewerkers van het Fonds op de beurs aanwezig, die gezamenlijk zo'n 250 afspraken hebben, met uitgevers die geïnteresseerd zijn in nieuwe fictie, non-fictie, kinder- en jeugdliteratuur en poëzie. Er zijn fragmentvertalingen en samenvattingen van een aantal belangrijke titels van het afgelopen jaar en er is een Engelstalige nieuwsbrief verstuurd aan zo'n 1400 buitenlandse redacteuren. Per afspraak wordt bekeken welke schrijvers interessant zouden kunnen zijn voor de betreffende uitgever, en soms hebben die zelf ook gehoord over oudere Nederlandse boeken en dan zit je ineens over Couperus of Maria Dermout te praten.

Vooral vanuit Oost-Europa is er bijvoorbeeld een nimmer aflatende, massale belangstelling voor Johan Huizinga ('Herfsttij der Middeleeuwen'). Er wordt een database bijgehouden wat aan wie is verstuurd, of het is gepubliceerd, waarom het is afgewezen, en op basis van die buitengewoon waardevolle informatie kan snel een inschatting gemaakt worden welke titels kunnen worden aanbevolen. Daarbij kan men niet alleen uitgaan van wat er in de vaderlandse ogen vertaald zou moeten worden. Veel belangrijker is het om in te spelen op de behoefte en smaak van de buitenlandse uitgever. Hij is tenslotte de man die het boek in zijn eigen taalgebied aan de man moet gaan brengen. Een redacteur van een uitgever die veel historische romans in zijn fonds heeft, zou geïnteresseerd kunnen zijn in 'Publieke werken' van Thomas Rosenboom, bijvoorbeeld. Het feit dat die roman zoveel enthousiaste recensies heeft gehad dat het de Libris Literatuur Prijs heeft gekregen en dat er zoveel exemplaren van zijn verkocht, zou een buitenlandse uitgever gunstig moeten stemmen. Bovendien is zojuist de Duitse vertaling van zijn 'Gewassen vlees' verschenen, 'Das Liebeswerk' geheten, in een prachtige gebonden uitgave van Suhrkamp. Rosenboom is een van de auteurs van wie het Fonds dit jaar een fragmentvertaling bij zich heeft, omdat het in potentie een internationaal succesvolle roman is, met de allure van Flaubert, om in stijl te blijven.

Helaas is het bij boeken zonder prijzen en hoge verkoopcijfers altijd moeilijker om buitenlandse uitgevers te overtuigen, maar soms, en dan vooral in Duitsland, worden af en toe bijzondere boeken uitgegeven, zoals bijvoorbeeld de essays van Willem Jan Otten en Charlotte Mutsaers, romans van Astrid Roemer en Tonnus Oosterhoff, en een prachtige uitgave met de gedichten van Hugo Claus.

In Duitsland heeft men in het kielzog van auteurs als Nooteboom en Mulisch, die na het Schwerpunkt in 1993 met respectievelijk 'Die folgende Geschichte' en 'Die Entdeckung des Himmels' doorbraken naar een massaal lezerspubliek, nu ook een reservoir aan andere schrijvers ontdekt. Er zijn zelfs Duitse uitgevers die speciaal Nederlands hebben geleerd om zo veel titels mogelijk zelf te kunnen lezen, en niet afhankelijk te zijn van lezersrapporten van adviseurs.

Als op woensdag en donderdag de vakdagen voorbij zijn, stroomt er ineens een nieuwe doelgroep door de gangen. Het zijn de Duitse lezers. Vooral in de Duitse megahallen bewegen zich hordes mensen die in hun tassen veelkleurige folders stoppen, en hun blikken laten rusten op de duizenden nieuwe boeken. Hier en daar staat een schrijver op een podium voor te lezen. Grote bierpullen en Duitse worst worden, ook in deze culturele sfeer, uitbundig geconsumeerd.

Meer informatie is te vinden op internet (www.frankfurt-book-fair.com).

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden