Pragmatisch genie nog steeds een ster

veelzijdig | De 17de-eeuwse Christiaan Huygens is verkozen tot beste Nederlandse wetenschapper ooit. In Voorburg is een tentoonstelling van zijn zelfgemaakte instrumenten.

Pal naast station Voorburg ligt de zeventiende-eeuws buitenplaats Huygens' Hofwijck. Het is de woning van wetenschapper Christiaan Huygens (1629-1695). Hij is verkozen is tot Nederlands grootste wetenschapper ooit. Drieëntwintig topwetenschappers die ooit beloond zijn met de NWO-Spinozapremie werden hiervoor gepeild door tijdschrift Quest.

"We wisten natuurlijk al lang dat hij de grootste en beste was, maar nu is het ook echt zo!" Met trots deelt Janelle Moerman, directeur van Huygens' Hofwijck, het nieuws met een handjevol bezoekers van het landhuis. Ze zijn hier voor de tentoonstelling 'Christiaan Kijkt!', over een verzameling van kijkinstrumenten van de Haagse wetenschapper.

Hij vergaarde vooral roem met zijn ontdekking van de ring om Saturnus, de zesde planeet van ons zonnestelsel die tot die tijd een onverklaard vreemd uiterlijk had: de planeet leek 'oortjes' te hebben. Ook vond de vooraanstaande wis-, natuur- en sterrenkundige het slingeruurwerk en het principe van de stoommachine en een buskruitmotor uit en ontdekte hij dat licht uit golven bestaat.

Deze veelzijdigheid is mede het resultaat van de opvoeding door vader Constantijn Huygens, die diplomaat en dichter was aan het hof van stadhouder Frederik Hendrik. Hij voorzag zijn vijf kinderen van de beste onderwijzers ter wereld; Christiaan is zelfs bij de Franse wiskundige en filosoof René Descartes in de leer geweest.

Moerman: "Uiteindelijk sprak hij zeven talen, was hij thuis in de wiskunde, natuurkunde en sterrenkunde en kon hij goed tekenen en musiceren. Zijn vader heeft hem zelfs op dansles gedaan, maar uiteindelijk lag zijn hart bij de wiskunde."

En dat is goed terug te zien op de tentoonstelling. Op de zolder ligt een microscoop ter grootte van een theezeefje. Het instrument gaat vergezeld van een vergeeld boek vol schetsen en bijbehorende wiskundige berekeningen. Precies dat is waarom Huygens voor Moerman de allergrootste is. "Zijn telescoop vergrootte slechts vijftig keer, maar door de combinatie met zijn wiskundige inzicht heeft hij toch ontdekt dat de oortjes van Saturnus het zichtbare deel van een ring zijn."

In de hal van het huis hangt het beroemde slingeruurwerk, een ingwikkeld apparaat met grote tandwielen. Omdat men in Huygens' tijd geen gelijke tijdsberekening had, was deze uitvinding baanbrekend.

Huygens was een pragmatisch genie, wat te zien is in andere uitvindingen die hij deed. "Zijn familie woonde in Den Haag, waar hij regelmatig per koets heenging. Doordat de koets erg hobbelde, kreeg hij last van zijn zitvlak, waarop hij een veringsysteem bedacht", vertelt Moerman.

De enige betaalde baan die Huygens had, was van 1666 tot 1681. Hij was toen onderzoeksdirecteur van de Franse Academie van Wetenschap. Zijn vader betaalde de rest van zijn leven en onderzoeken.

Huygens had vaak last van depressies. Doordat hij zijn hele leven vrijgezel bleef, had hij zijn familieleden nodig om hem moed in te praten. Zijn vader zag in hem een groot wetenschapper dus steunde hij Christiaan in alles.

Vlak voor zijn dood, schreef hij over Christiaan: 'Zolang het hemelrad en de sterren zullen draaien, zolang de tijd zal tikken in de regelmaat van de slinger, zolang de planeet Saturnus gezuiverd zal zijn van de smadelijke oortjes die jij naar het rijk der fabelen hebt verwezen, zo lang zal jij voortleven, niet eerder dan de sterren zal jouw naam doven'. Moerman: "Vandaag is bewezen dat hij gelijk had."

nederlands beste wetenschappers

Quest liet de beste wetenschappers van nu kiezen wie hun beste Nederlandse collega uit de geschiedenis was. De topvijf:

1. Christiaan Huygens; ontdekker van de ring om Saturnus en het feit dat licht uit golven bestaat.

2. Antoni van Leeuwenhoek; uitvinder van de microscoop.

3. Hendrik Lorentz; onderzoeker naar elektromagnetische eigenschappen van materie.

4. Baruch Spinoza; beroemdste filosoof die aan de basis van de Verlichting stond.

5. Jacob van 't Hoff; onderzoeker naar chemisch evenwicht en osmotische druk in oplossingen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden