Prachtwijk heeft koophuizen nodig, maar ik ben al weg

Twee filosofen schrijven om beurten een polemische column in Trouw. Reageer op trouw.nl.

Als ik niet in de slechtste wijk van Nederland woon dan toch zeker in de meest beruchte. Eerst was er de steekpartij op het Technisch College met fatale afloop, vlak daarna het noodweer van twee agentes die werden aangevallen in het politiebureau op het August Allebéplein. Er gaat geen nacht voorbij of er brandt ten minste één auto uit. Zo profileert zich momenteel het Amsterdamse stadsdeel Slotervaart.

Het gebied draagt met recht het predikaat ‘probleemwijk’. De koers naar een ‘prachtwijk’, om in het jargon van minister Vogelaar te blijven, lijkt echter al stevig ingezet. Sinds enkele jaren voltrekt zich in de Westelijke Tuinsteden een grootscheepse stadsvernieuwing om de gestage verpaupering daar te keren. De grauwe en zich eindeloos repeterende huizenblokken maken in rap tempo plaats voor een architecturale rijkdom die bewijst dat mondiale faam van het Dutch Design terecht is.

De nieuwe woningen zien er zonder meer fraai uit. Maar of ze een probleemwijk tot prachtwijk promoveren valt nog te bezien. Oude huizen slopen en nieuwe bouwen leidt namelijk amper tot een verbetering van de leefbaarheid en een afname van de criminaliteit. Tot die conclusie kwam het Sociaal en Cultureel Planbureau onlangs in het rapport ’Aandacht voor de wijk’. Het risico van dit type stadsvernieuwing is dat ze uiteindelijk cosmetisch blijkt. Op kousenvoeten sluipt de verpaupering de wijk dan weer binnen.

Een andere veel beproefde strategie om een buurt te upgraden is goedkope huurwoningen vervangen door dure koopwoningen. Zo komen mensen uit verschillende bevolkingslagen door elkaar heen te wonen. Dit beoogde effect blijft dikwijls uit, zegt het SCP: de nieuwe en de oude bewoners mengen ’niet altijd even goed met elkaar’. Koopwoningen brengen niet de gewenste smeltkroes voort.

Concluderen dat koophuizen geen buurtverbeterend potentieel hebben zou echter een vergissing zijn. De heilzame werking van bezit wordt te vaak over het hoofd gezien, niet in de laatste plaats door filosofen. Thomas van Aquino waarschuwde al voor hebzucht (avaritia), één van de zeven hoofdzonden. Ronduit misprijzend van toon is de Amerikaanse politieke filosoof Benjamin Barber in zijn nieuwste boek ’De infantiele consument’. Kooplust beschouwt hij als een overweldigende macht die zich als zoutzuur door de samenleving heen vreet.

Een serieuze lof op het hebben moet nog geschreven worden. Het vergaren van bezit kan wel degelijk een maatschappelijke functie hebben. Eigendom doet een appèl tot zorg op zijn eigenaar. In concreto: een eigen huis vraagt om permanent onderhoud. Het ene jaar moeten de kozijnen geschilderd worden, het jaar erop de vloer in de was gezet. Weinigen ervaren de Ewige Wiederkunft des Gleichen zo aan den lijve als huizenbezitters. Natuurlijk kunnen ze de verwording van hun woning schouderophalend accepteren. De rekening voor zulke laksheid wordt echter niet kwijtgescholden maar bij de verkoop van het huis geïnd: een verwaarloosd pand brengt veel minder op dan dat van de zorgzame buurman.

Zo sponsort de markt in dit geval de deugd. Dat doet vermoeden dat het omgekeerde ook het geval is: huurders hoeven geen schrobbering van de markt te vrezen en missen daardoor deze prikkel om hun woning te onderhouden. Afgemeten aan de lamentabele staat waarin het huizenbestand van Slotervaart en de aanpalende stadsdelen verkeert zou woningbezit daar schaars moeten zijn. De statistieken staven deze redenering. Tegenover één koophuis staan drie – veelal sociale – huurwoningen. Ter vergelijking: van de Nederlandse woningen is iets meer dan de helft een gekocht exemplaar.

Of Slotervaart echt transformeert in een prachtwijk is dus nog lang geen uitgemaakte zaak. Ik ga het in elk geval niet meer meemaken: ik heb elders een huis gekocht. Tegen de verbouwing zie ik behoorlijk op. Met frisse tegenzin ga ik toch maar aan de slag.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden