Prachtige staalkaart van zijn veelzijdigheid

De historische cd-anthologie met radio-opnamen van het Concertgebouworkest is nu uitgebreid met een verrassende Mariss Jansons-box.

In de fantastische Radio Recordings-serie van het Koninklijk Concertgebouworkest is er - gelukkig - toch nog een nieuw deel verschenen. Eerdere, sombere berichten over het wegvallen van mediapartner Wereldomroep deden het ergste vrezen voor de voortgang van dit geweldige archief van klinkend cultureel erfgoed. Er is door de jaren heen een zevental boxen verschenen waarop de radio-opnamen per decennium zijn gerangschikt, en er kwamen overzichtsboxen die gewijd waren aan chef-dirigenten Willem Mengelberg, Eduard van Beinum, Bernard Haitink en Riccardo Chailly. Dat alles, plus een kleine Jansons-uitbreiding, werd in 2013, het jubileumjaar van Concertgebouworkest, samengebracht in twee kloeke dozen. In totaal zitten daar 152 cd's in, een discografie zonder weerga.

En zoals gezegd kwam er onlangs een nieuw boxje bij, helemaal gewijd aan Mariss Jansons, die afgelopen maart zijn laatste concert als chef-dirigent gaf. Een box met dertien cd's plus één dvd, zonder doublures met de andere boxen of dozen. Allemaal nieuw materiaal dus, en allemaal zeer de moeite waard. Op de dvd vinden we de uitvoering van Mahlers Vierde symfonie, zoals die in de Kerstmatinee van 2014 te zien was. In de box zit ook een opname van Mahlers Zevende symfonie (december 2000), zodat op de Negende symfonie na toch bijna een complete Mahler-cyclus van Jansons en het KCO kan worden samengesteld.

De box begint met een opname uit 1990, twee jaar nadat Jansons het KCO voor het eerst gedirigeerd had. Het betreft een vlammende uitvoering van Berlioz' 'Symphonie fantastique', die destijds zó goed werd bevonden dat EMI, waar Jansons onder contract stond, besloot om het werk ook officieel op te nemen. Die EMI-opname werd internationaal bedolven onder enthousiaste kritieken en op deze live-opname is terug te horen waar dat enthousiasme vandaan kwam. Onvoorstelbaar hoe Jansons de teugels in handen houdt en die met de precisie van een dressuurrijder beetje bij beetje laat vieren. In de heksenketel van het laatste deel pookt Jansons de boel vakkundig op naar een explosief kookpunt.

Hedendaags

De samenstellers van de box, wederom Lodewijk Collette en Daniël Esser, hebben hun best gedaan om het beeld van Jansons een beetje bij te stellen. Dat de Letse dirigent niet zo sterk was in het programmeren en dirigeren van 20ste-eeuwse en hedendaagse muziek wordt hier min of meer gelogenstraft. Er komt muziek langs van Peter-Jan Wagemans, Arnold Schönberg, Sofia Goebaidoelina, Paul Hindemith, Edgar Varèse, Olivier Messiaen, Luciano Berio, Louis Andriessen, Witold Lutoslawski en Bohuslav Martinu.

En hoewel Jansons' Beethoven-interpretaties niet overal even hoog gewaardeerd werden, zijn ze wel heel muzikaal en eerlijk. Zo'n opname van de ouverture 'Egmont' heeft eigenlijk alles wat je ervan verwacht. Ook al is de frasering minder schurend dan tegenwoordig gebruikelijk, de drang naar de slotmaten en de opeenstapeling van dynamiek doet op zijn minst aan de Beethovens van een legendarische dirigent als Wilhelm Furtwängler denken. De opname van deze ouverture is overigens gemaakt in de Philharmonie van Berlijn in 2006. Voor het eerst hebben de samenstellers ook gezocht in radioarchieven van buitenlandse omroepen. Deze is van Deutschlandradio Kultur. Verder vinden we hier opnamen van Rundfunk Berlin-Brandenburg (o.a. Bruckners Derde symfonie, Berio's '4 Dédicaces', Stravinsky's 'Psamensymfonie') en van BBC Radio 3 (Lutoslawski's 'Concert voor orkest', Brahms' Eerste symfonie en Sibelius' Eerste symfonie). Die BBC-opnamen zijn in verschillende jaren gemaakt tijdens optredens op de BBC Proms in de Royal Albert Hall, waar de combinatie KCO-Jansons steevast voor superlatieven in de Britse pers zorgde.

Eb en vloed

Geweldig geslaagd is Jansons' interpretatie van Sibelius' Eerste symfonie (augustus 2009). Op het RCO Live label verscheen jaren terug al een fantastische opname van Sibelius' Tweede, maar deze is zeker zo indrukwekkend. Wel jammer eigenlijk dat Jansons zich in Amsterdam niet nog wat meer voor Sibelius heeft ingezet, omdat de componist in Nederland nog steeds een zetje nodig heeft. Het is muziek die Jansons als een handschoen past. Hij weet de natuurlijke eb- en vloedbewegingen in de vier delen (vooral het tweede deel is een hoogtepunt) optimaal uit te dirigeren, zodat het lijkt alsof het orkest als een enorme zwerm vogels als vanzelf steeds van richting verandert. En dat de Britten in de Royal Albert Hall een goeie Sibelius wel kunnen waarderen, blijkt uit het stormachtige applaus na afloop.

Op dezelfde cd staat een lucide uitvoering van Schumanns Eerste symfonie van een jaar eerder, een beetje in de geest van Rafael Kubelik; en dat is een groot compliment. En dan die flonkerende uitvoering van Lutoslawski's 'Concert voor orkest', ook al zo'n voltreffer. En niet te vergeten die machtige uitvoering van Moessorgski's 'Liederen en dansen van de dood' in de orkestratie van Sjostakovitsj. Ferruccio Furlanetto is hier de ontzagwekkende solist.

Wat fijn om deze staalkaart van Jansons' veelzijdigheid zo mooi en verrassend gedocumenteerd in de cd-speler te kunnen leggen. Laten we hopen dat met het aanleggen van het geluidsarchief van opvolger Daniele Gatti al voortvarend is begonnen.

KLASSIEK

Mariss Jansons

Live, The Radio Recordings 1990-2014 (RCO Live)

*****

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden