Prachtig overzicht in beeld en geluid van Groningse orgels

(Trouw)

Nergens in Europa is de dichtheid aan historische kerkorgels groter dan in de provincie en stad Groningen. De multimediabox ’Pronkjuwelen in Stad en Ommeland’ geeft een overzicht van negentien van de best bewaarde en meest karakteristieke orgels uit deze streek, gebouwd in vier eeuwen. De box bestaat uit vijf cd’s, een geïllustreerd, gebonden boek en een dvd-documentaire.

Producer van deze schitterend uitgevoerde productie is de Groningse organist Sietze de Vries, die de cd’s vol speelde, de tekst van het boek schreef en alle foto’s maakte. Op de dvd ’Martinikerk Rondeau’ van Will Fraser komen de grootste specialisten op het gebied van de Groningse orgels aan het woord: Cor Edskes (adviseur restauratie orgel Martinikerk), diens broer, de orgelbouwer Bernard Edskes, organist Jan Jongepier en Jürgen Ahrend, die uitvoerig vertelt over de door hem uitgevoerde restauratie van het Martini-orgel.

Ter plekke aan de speeltafels en in de orgelkassen wordt gedetailleerde, maar voor niet-orgelkenners soms complexe uitleg gegeven over de verschillen in klank en bouw tussen de getoonde orgels uit de periode 1450-1863. De kijker raakt vertrouwd met een keur aan muzikale, orgelbouwkundige, historische en kunsthistorische aspecten van met name het Martini-orgel, dat centraal in de documentaire staat. De prachtig opgenomen, sfeervolle beelden en de orgels, afgewisseld met kerkinterieurs en de stadse of landelijke omgeving, worden gelardeerd met muziekvoorbeelden op de betreffende orgels gespeeld door Sietze de Vries en, in één geval, Wim van Beek.

De belangrijkste in Groningen werkzame orgelbouwer was de Duitser Arp Schnitger. Over zijn werkzaamheden aan het Martini-orgel geven Edskes en Ahrend tal van interessante details. Vervolgens wordt getoond hoe dit stadsorgel en de nieuwere orgels in dorpskerken aan de eisen van de tijd werden aangepast door Schnitgers meesterknecht Hinsz, en vervolgens hoe diens opvolgers de klankwereld aanpasten aan de zich evoluerende muzikale smaak van rococo en romantiek.

Naast het Martini-orgel zijn juwelen van kleinere orgels te horen, zoals het middeleeuwse orgel van Krewerd, het deftige renaissanceorgel te Zeerijp, de briljante Schnitger-orgels in de dorpskerken van Noordbroek, Nieuw Scheemda en Uithuizen, het fameuze Hinsz-orgel te Leens, het baanbrekende Freytag-orgel te Zuidbroek en het Lohman-orgel te Farmsum.

Sietze de Vries speelt stilistisch passende literatuur, afgewisseld met stijlimprovisaties over psalmmelodieën en koralen. Zijn motivatie om de orgels in improvisaties te demonstreren is dat tot in de negentiende eeuw hoegenaamd geen orgelliteratuur werd gespeeld en de organisten bijna uitsluitend improviseerden. Of dat in die dorpskerkjes ooit zo goed gebeurde als we op De Vries’ cd’s horen valt echter te betwijfelen. (CL)

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden