Praat eens met dieren en luister naar ze, zegt filosoof Eva Meijer

Filosoof Eva Meijer. Beeld RV

Wetenschappers over hun eureka-moment. Journalist Dirk Waterval stelt vragen bij ontdekkingen. Aflevering 1: een gesprek met een dier.

Dieren hebben ook politieke belangen, en de mens moet meer met hen in gesprek, stelt filosoof Eva Meijer (1980) van de Universiteit van Amsterdam in haar proefschrift. Zo voorkom je bijvoorbeeld dat Schiphol nodeloos overvliegende ganzen moet doodschieten op de landingsbaan.

Ho, wacht even, dieren kunnen toch helemaal niet praten? Laat staan gesprekken aangaan en politiek bedrijven?

"O nee? Prairiehonden laten elkaar met specifieke klanken weten dat er mensen aankomen. Niet alleen dat, ook hoe lang die mensen zijn en zelfs welke kleur kleren ze dragen. Vleermuizen geven elkaar op soortgelijke wijze namen en roddelen over elkaar. En dolfijnen stellen zichzelf voor met hun 'naam' - lees: een specifieke piep of klikgeluid - als ze zich bij een nieuwe groep voegen."

Touché. Maar toch voelt het alsof deze dieren varen op instinct, waar mensen dan hun ratio hebben.

"Dat dieren alleen instinct hebben klopt niet, het is een misvatting die begon bij de middeleeuwse kerkgeleerde en filosoof Thomas van Aquino en een eigen leven is gaan leiden. Er zijn verhalen bekend over orang- oetans die goed doorhadden dat ze gevangen zaten in een dierentuin. Constant probeerden ze uit te breken. Ze verstopten stenen om sloten mee kapot te slaan, vertelden elkaar waar ze die verstopten en bereidden de hele ontsnapping voor. Kortom: zij kunnen reflecteren op hun situatie in gevangenschap. Als mensen gevangen zaten en wilden ontsnappen, zouden we dat ook politiek noemen."

Even terug naar die ganzen bij Schiphol. Hoe zou zo'n gesprek met die overvliegende ganzen eruit moeten zien?

"Natuurlijk ga je niet letterlijk met ze praten zoals mensen dat onderling doen. Maar het valt wel op dat iedereen oplossingen zoekt voor het probleem, terwijl niemand luistert naar wat die ganzen zelf inbrengen. Ze zijn niet meer dan overlastgevers in de ogen van beleidsmakers, terwijl ze rechten hebben en een eigen blik op het leven. Lok ze weg, leer ze ander gedrag aan, lúister naar ze. Hoef je ze ook niet dood te schieten. Wat niet eens helpt: de nieuwe lichting ganzen leert er niet van en komt dus onvermoed opnieuw aanvliegen."

Zou je jezelf naast wetenschapper ook activist noemen?

"Ik ben zeker activistisch ja, maar natuurlijk niet tijdens het schrijven van mijn proefschrift. Als filosoof ben je niet bezig je eigen wereldbeeld 'te bewijzen', je zoekt gewoon uit hoe de dingen in elkaar steken. Elke stelling moet je beargumenteren."

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden