PostNL is weer monopolist. Heeft de marktwerking gefaald?

Beeld Tomas Schats

Nu PostNL zijn enige concurrent Sandd overneemt, lijkt de markt voor briefpost verdacht veel op de situatie van voor maart 2009, toen de postmarkt volledig werd vrijgegeven.

In het wetsvoorstel dat de branche voor brieven en pakketten volledig zou liberaliseren, stond destijds: “Met dit voorstel ontstaan meer keuzemogelijkheden, lagere prijzen en betere kwaliteit van postdiensten voor de gebruiker. Het effect van de volledige liberalisering wordt met name op de zakelijke markt verwacht.”

Niets zou meer zijn zoals het was. Ieder bedrijf dat dacht minstens net zo goed brieven en pakketjes te kunnen bezorgen als die goeie, ouwe PTT, mocht zich melden. En dat deden ze ook.

Zo waren er ineens een stuk of vier partijen die zich vooral richtten op de zakelijke post, zoals brieven van banken”, zegt historicus en onderzoeksjournalist Sander Heijne. “Al heel snel bleek dat ze zich begaven in een krimpende markt en dat het sorteren en bezorgen van post bovendien heel arbeidsintensief is.”

Duurder en slechter

Heijne is auteur van het boek ‘Er zijn nog 17 miljoen wachtenden voor u’, over dertig jaar marktwerking in Nederland. Daarin onderzoekt hij hoe het uitpakt als overheidsdiensten, zoals busmaatschappijen, energiebedrijven, gemeentelijke woningbouwcorporaties en dus de posterijen, verzelfstandigen. “En dan kom ik tot de conclusie dat er eigenlijk in geen enkele branche iets terechtkomt van de belofte dat diensten beter en goedkoper worden door liberalisering.”

Ook prijs en kwaliteit van de ‘posterijen nieuwe stijl’ ging er volgens Heijne niet op vooruit. “Als je kijkt naar de prijs van de postzegel, dan is die zo ongeveer verdubbeld en ik weet niet hoe het bij jou is, maar is de kwaliteit van de postbezorging nu zo geweldig?”

Het kwalijkste gevolg van de marktwerking vindt Heijne nog de positie van de werknemers. Om de concurrentie op de toch al krimpende markt het hoofd te kunnen bieden, moesten Sandd en PostNL flink in de personeelskosten snijden. Zo zette die laatste partij (toen nog TNT Post geheten) in 2010 duizenden postbodes en sorteerders op straat. De man of vrouw die de post in de brievenbus stopte, werd een onderbetaalde arbeidskracht, vaak zonder vast contract. Heijne:  “Ze hebben het in ieder geval voor elkaar gekregen om mensen voor het minimumloon of daaronder te laten werken. Het eerzame beroep van postbode is volledig verdwenen.”

Lege postzakken

Topvrouw Herna Verhagen van PostNL trok vorig jaar rond deze tijd wel al min of meer aan de alarmbel. Ze stelde toen dat het alleen mogelijk was om de post huis-aan-huis te blijven bezorgen, als er minder postbedrijven zouden zijn. “De postzak van een postbode raakt steeds leger”, stelde Verhagen. “Zeker als je bedenkt dat het stapeltje post over vijftien verschillende postzakken moet worden verdeeld.”

Maandag liet ze weten nog wel in een vrije postmarkt te geloven.

Dat PostNL nu Sandd erbij trekt, vindt econoom Barbara Baarsma, gespecialiseerd in marktwerking, niet verbazingwekkend: “De markt voor brievenbuspost is bij de lage volumes niet groot genoeg voor twee spelers, daarvoor is er te weinig schaaleffect. De speler die overblijft heeft een natuurlijk monopolie, zoals dat heet. Dat betekent niet dat marktwerking heeft gefaald, het betekent dat de markt te klein is en sneller is gekrompen dan gedacht.”

Heijne is het met die laatste conclusie niet eens: “Al in 1999 was volstrekt duidelijk dat de postvolumes gingen dalen, en flink ook. Met marktwerking in de post is het nu de wal die het schip keert. De post is niet uitzonderlijk. In vrijwel alle publieke sectoren die zijn geliberaliseerd, worstelen ze met de negatieve gevolgen. Daar zouden we het naar aanleiding van de mislukte postmarkt over moeten hebben.”

Lees ook:

PostNL stopt met contracting in sorteercentra

PostNL stopt met het inzetten van personeel via onderaannemers in zijn pakketsorteercentra.

Sandd: Postbezorging kan een stuk goedkoper

Postbedrijf Sandd claimt dat het de postbezorging voor particulieren veel goedkoper kan uitvoeren dan PostNL.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden