Postdrone? Slim samen vervoeren is beter

Kerstcadeautjes die worden afgeleverd door drones: internetwinkel Amazon wil dit binnen enkele jaren realiseren. Het idee spreekt tot de verbeelding, maar pakketjes mee laten nemen door taxichauffeurs is minstens zo efficiënt en milieuvriendelijk.

Op de middag voor Oudjaar nog een fles champagne bestellen. Inloggen bij de webwinkel, een Chardonnay kiezen en een half uur later landt een onbemand vliegtuigje met de fles in de achtertuin. Als we de webwinkel Amazon moeten geloven, gaan we dit binnen een jaar of vijf meemaken - althans in de VS. Technisch gezien is pakketbezorging met drones al mogelijk, alleen buigen de Amerikaanse autoriteiten zich nog over de regels die het luchtruim veilig moeten houden.

Stel dat dergelijke bezorgdrones ook in Nederland binnen afzienbare tijd rondvliegen met flessen wijn, schoenendozen en kantoorbenodigdheden. Hoe zou dat werken? Om alle bestelwagens te vervangen, zouden er nogal wat onbemande apparaatjes nodig zijn. Alleen al PostNL bezorgt dagelijks gemiddeld 450.000 pakketjes in heel Nederland. Tijdens de feestdagen zijn dat er al gauw 700.000. Tachtig tot negentig procent van die pakjes is besteld via internet. Tel daar firma's als UPS, TNT en kleine eenpitbedrijfjes bij op, en het wordt duidelijk dat die bewakers van het luchtruim niet voor niets terughoudend zijn.

Toch kan het geen kwaad het bestaande bezorgsysteem eens kritisch onder de loep te nemen. Nederlanders kopen steeds meer via internet. Volgens een rapport van Ecommerce, de belangenbehartiger van webwinkels, bedraagt de verwachte groei in 2013 8 procent ten opzichte van vorig jaar. "Het probleem is dat dit leidt tot meer verkeer", vertelt Tom van Woensel, hoogleraar vrachtlogistiek aan de Technische Universiteit Eindhoven. "De webwinkels vervangen de fysieke winkels namelijk niet volledig, je ziet dat die twee kanalen elkaar versterken. Mensen gaan bijvoorbeeld eerst kijken in een fysieke winkel, om het product later via de goedkoopste aanbieder online te kopen."

Stadsbewoners bestellen vaker online dan mensen op het platteland. In Amsterdam alleen al worden op een doordeweekse dag ongeveer 10.000 pakketjes afgeleverd. Dat zorgt voor extra vervoersstromen in gebieden die toch al kampen met files. Daar komt nog bij dat na aflevering van het laatste pakje een op de drie vracht- en bestelwagens helemaal leeg op de terugweg is. Van de wagens die nog wel naar klanten toe moeten, is slechts een derde echt volgeladen.

Dat moet efficiënter kunnen, denken ze in Eindhoven. Niet alleen om het wegennet te ontlasten, maar ook om de uitstoot van uitlaatgassen terug te brengen.

In de eerste plaats zou het helpen om alle verschillende goederenstromen te bundelen. Nu nog worden de producten bij de voordeur afgeleverd, door de bestelauto's van allerlei verschillende bezorgfirma's. En vaak vervoeren ze maar een paar pakketten. Het zou efficiënter zijn om meer pakketten in minder bestelwagens te stoppen.

"Overheden kunnen erop aansturen dat alle pakketten van postorderbedrijven naar een depot gaan aan de rand van de stad", zegt Van Woensel. "Van daaruit kan dan één gespecialiseerde firma de laatste kilometers tot de voordeur op zich nemen. Het kiezen voor zo'n firma kan via een openbaar aanbestedingsproces, net als bij het openbaar vervoer. Uiteindelijk rijden zo veel minder bestelwagens de stad in."

Een gedurfder, maar ook ingewikkelder plan dat de hoogleraar momenteel uitwerkt met de Universiteit Twente en de Rijksuniversiteit Groningen, draagt de projectnaam 'Cargo hitching'. Het basisidee daarbij is om personenvervoer en vrachtvervoer aan elkaar te koppelen, zodat voertuigen zo min mogelijk leeg over de weg gaan.

"Waarom gebruiken we eventuele lege stoelen in treinen en bussen niet om pakketjes te vervoeren naar, bijvoorbeeld, trein- of busstations of naar een tankstation?", vraagt Van Woensel retorisch. "En ook taxichauffeurs zouden wat extra kunnen verdienen door pakketjes mee te nemen." Het klinkt als een praktijk uit langvervlogen tijden, toen de melkman op zijn terugweg nog pakketjes meebracht voor familieleden in het nabijgelegen dorp.

Anno nu vergt de serieuze uitvoering van zo'n idee een uiterst complex logistiek plan. Met behulp van de juiste software en GPS-technologie kun je nog wel zorgen dat een pakketje de meest efficiënte weg aflegt via vrachtwagen en taxi. Maar wat doet een taxichauffeur als de ontvanger niet thuis blijkt te zijn?

"In dertig tot vijftig procent van de gevallen is de geadresseerde niet thuis", zegt Van Woensel. "Voor dat probleem zouden kluisjes bij retailwinkels, supermarkten of tankstations een oplossing kunnen bieden. In Duitsland en Engeland is het heel gebruikelijk om pakjes af te leveren in pakstations: wanden met een paar honderd kluizen."

Er zijn nog meer struikelblokken te bedenken, maar de voordelen van Cargo Hitching spreken tot de verbeelding. Zo hebben simulaties aangetoond, dat de uitstoot van koolstofdioxide in steden met dertig tot veertig procent omlaag zou gaan. En terwijl het systeem de stedelijke gebieden vooral milieuwinst belooft, kan het voor dun bevolkte, rurale gebieden de pakketbezorging betaalbaarder maken. Berekeningen beloven een algemene kostendaling van vijf tot tien procent.

Om uit te zoeken wat de struikelblokken zijn en hoe je die het beste kunt wegnemen, zetten de universiteiten nu een proef op in de regio Eindhoven. Begin 2014 komen er kluisjes op de universiteitscampus. Verschillende commerciële bedrijven - webwinkels, vervoersbedrijven en logistieke firma's - werken mee.

Maar toch, die drones. Als ze werken op batterijen, is de plaatselijke uitstoot nihil. Ze belasten bovendien het wegennet niet - daar kan toch geen taxichauffeur tegenop? Van Woensel loopt niet warm voor het idee. "Drones hebben slechts een beperkt bereik en daar zitten wettelijke beperkingen aan. Misschien geeft Amazon een inkijkje in wat na 2025 kan, maar vooralsnog lijkt het me een utopie."

'Gun de bezorging in de stad aan één gespecialiseerd bedrijf, zoals bij het openbaar vervoer'

Een pakjessorteerband van TNT in Duiven. Na de Kerst gaat een flink deel retour.

Bestelling retour
Het online bestelde jurkje blijkt toch niet te passen en de schoenen zijn te groot. Na de Kerst breekt voor de bezorgbedrijven opnieuw een drukke periode aan: een behoorlijk deel van de producten wordt teruggestuurd. Dit kan vanuit zogenaamde Kiala-punten, vernoemd naar het Belgische bedrijf Kiala dat deze op- en afhaalpunten in 2004 introduceerde. De verzamelwinkels vormen het alternatief voor de in Engeland en Duitsland zo gebruikelijke kluisjes. Inmiddels hebben bedrijven als PostNL en DHL zich ook op de groeimarkt geworpen en kent Nederland duizenden Kiala-punten. Postkantoren, grote winkelketens, maar ook plaatselijke bloemisten en stomerijen bieden de mogelijkheid om pakketjes op te halen of terug te sturen. Dat is niet alleen een kwestie van klantenservice. Eenmaal in de winkel komen mensen vaak op het idee om ook daar nog even iets te kopen.

CO2-uitstoot
Vandaag besteld, morgen in huis. Tussen de muisklik en het ontvangen van de bestelling zitten vele gereden kilometers door vracht- en bestelwagens. Ongeveer een vijfde deel van de totale koolstofdioxide-uitstoot in Nederland komt voor rekening van het wegverkeer. Ruim zestig procent daarvan is afkomstig van personenauto's en ongeveer twintig procent - oftewel zo'n 6,2 miljard kilogram CO2 - komt van vracht- en bestelwagens. Het aandeel hierin van het postordervervoer is onbekend. (Bron: CBS/StatLine)

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden