Positieve actie voor allochtonen is in Frankrijk nog altijd taboe

PARIJS - Allochtone jongeren in Frankrijk zijn veel vaker en ook veel langer werkloos dan autochtone. Claude Bartholone, voorzitter van de Kamercommissie voor sociale en culturele zaken, geeft dat wel toe. Maar van een apart beleid om hun kansen op de arbeidsmarkt te vergroten, wil hij niets weten.

Vergenoegd zit Bartholone op de sfeervolle werkkamer in de Assemblée Nationale, die hij sinds de verkiezingszege van de socialisten afgelopen voorjaar de zijne mag noemen. Aan de wand panelen van naïeve schilders uit Afrika. Trots is hij, zegt hij, op het banenplan voor jongeren van minister voor werkgelegenheid Martine Aubry, zijn partijgenote. Het plan is “volstrekt uniek in de wereld”.

Hij legt uit dat Aubry in vijf jaar 350 000 banen voor jongeren in de publieke sector gaat scheppen. “Banen die nu nog niet bestaan, zoals bemiddelaar voor reizigers op stations, buddies voor aids-patiënten, conciërges of bewakers op de metro.” Het bedrijfsleven zou in die tijd een gelijk aantal banen moeten scheppen.

Bijna 29 procent van de jonge Fransen zit zonder werk. Met dat cijfer hoort Frankrijk tot de EU-lidstaten met de hoogste jeugdwerkloosheid. Voor de allochtone jongeren zijn de cijfers nog slechter. Recent onderzoek onder hoogopgeleiden toonde aan dat 38 procent drie jaar na hun afstuderen, nog geen werk heeft. Bij de Fransen was dat acht procent.

En in de banlieues, de grauwe buitenwijken van de grote steden, die in meerderheid door allochtonen worden bevolkt, staat het cijfer soms op wel 50 tot 70 procent. Veel jongeren daar zijn amper geschoold. Gewelddadigheden zoals twee weken geleden in het Brusselse Kuregem zijn er niet ongebruikelijk.

Hard

Bartholone zegt de problemen goed te kennen. Naast parlementslid is hij ook burgemeester van Le Pré Saint-Gervais, een gemeente net buiten het centrum van Parijs. “Het percentage emigranten ligt daar op 30 procent. Maar ik zie niet in waarom je er één groep uit moet tillen. De werkloosheid treft iedereen hard.”

Dat wil niet zeggen dat de socialisten ongevoelig zijn voor de problemen, vertelt Bartholone. Scholen met veel allochtonen krijgen extra geld. Buurten met veel allochtonen ontvangen meer geld voor huisvesting. Maar altijd gebeurt dat in het kader van algemene maatregelen voor slechte scholen en wijken. Allochtonen profiteren ervan omdat zij de voornaamste gebruikers zijn.

Met dat beleid wijkt Frankrijk af van Europese collega's als Nederland. Ook Groot-Brittannië heeft een traditie van affirmative action. Daar waren het de grote bedrijven die zich inspanden om allochtonen te werven, de conservatieve regeringen wilde van zo'n beleid niets weten. De huidige Labour-regering weer wel.

Maar voor Bartholone zijn dat geen aanlokkelijk voorbeelden. “Deze jongeren zijn niet werkloos op grond van hun ethniciteit, maar omdat ze in slechte buurten wonen en omdat ze op scholen zitten waar veel mensen mislukken. Je moet de sociale omgeving beter maken. Dan verbetert hun situatie mee.”

Hij verklaart de Franse houding in deze zaak uit de 'oude republikeinse traditie'. Volgens de ideeën van de Franse Revolutie wordt de staat niet gevormd door mensen die een ethnische achtergrond gemeen hebben, maar door de vrije wil van burgers. Burgerschap en nationaliteit horen onverbrekelijk bij elkaar.

En dus probeert Frankrijk immigranten zo snel mogelijk te assimileren. Begin en kern daarvan is nationalisatie. Wie de Franse nationaliteit heeft aangenomen, is burger en dus gelijk. Het helpt volgens Bartholone niet om groepen apart te houden. “Dan speel je het Front National (de extreem-rechtse partij) in de kaart. We moeten juist mensen helpen om hun gelijke rechten uit te kunnen oefenen.”

Geen minderheden

Hij spreekt ook niet van minderheden. Want Frankrijk heeft geen minderheden, slechts gelijke burgers met verschillende achtergronden. En wanneer hij vertelt dat zijn gemeente 30 procent emigranten telt, dan bedoelt hij “vooral de mensen uit de overzeese Franse rijksdelen”. Hij telt de tweede of de derde generatie Noord-Afrikanen die in groten getale in zijn gebied wonen niet mee. “Dat zijn Fransen.” Allochtone jongeren zijn er ook niet. De gangbare term is les jeunes defavorisés, 'achtergestelde jongeren'.

Racisme

Bij de socialistische vakcentrale CFDT begint woordvoeder Jean-Pierre Bartholone als het gaat over positieve actie te vertellen over gehandicapten en vrouwen. Maar allochtonen? “Ik kan me niet heugen dat daar ooit over gesproken is. We strijden wel tegen racisme. Dat is wijdverbreid in de bedrijven. En in de bonden.”

En ultra-links? In verschillende wijken van Parijs hebben die grote posters opgehangen met een open brief aan premier Jospin. Zij eisen een compleet andere buitenlanders-politiek. Dat met het oog op debatten in het parlement over een nieuwe nationaliteitwet. Die moet de strenge Pasqua-wetten van vorige regering vervangen. Komende week beslist het parlement over een voorstel.

De ondertekenende organisaties willen dat Frankrijk zijn grenzen totaal openstelt voor buitenlandse werknemers. Alle pogingen de komst van illegalen zijn immers mislukt, stelt Jean-Pierre Allo van Gisti, een hulpgroep voor immigranten. “De mensen komen toch wel, maar moeten dan in de slechtste huizen leven, in de slechtste buurten. De mensen in de oude buurten zien die ellende aan en worden bang. Dat doet ze op het Front National stemmen.”

“Al die verhalen over vloedgolven immigranten die over ons heen zouden komen, zijn overdreven. Dat zeiden ze ook toen Spanje en Portugal lid werden van de EG. Maar wat was het gevolg? Veel Portugezen in Frankrijk die vroeger hun familie over lieten komen omdat het zo moeilijk was in en uit Frankrijk te komen, stuurden ze nu terug. Het was toch makkelijk om heen en weer trekken. Hun aantal is door de opening van de grenzen gedaald.”

Beroerd

“Dus zeggen wij: maak het verkeer van mensen zo soepel mogelijk. Je zult zien dat velen in hun eentje en slechts voor een paar jaar naar hier komen. Tot ze genoeg verdiend hebben. Dan gaan ze terug.”

“En het ergste is dat Frankrijk om de immigratie af te remmen de omstandigheden van de legale buitenlanders en asielzoekers zo beroerd mogelijk heeft gemaakt. In de hoop dat door de wereld bekend raakt: in Frankrijk moet je niet zijn. Frankrijk predikt integratie maar in de praktijk werkt ze aan desintegratie.” Positieve actie voor de allochtonen in Frankrijk is een taboe, erkent Allo. Maar hoe zit het in zijn eigen club? “Ik kan geen antwoord geven op een vraag waar we misschien tot dusver niet over hebben durven discussiëren.”

Hoop

Toch is er voor les jeunes défavorisés wel enige hoop, stelt Bartholone. Want het nieuwe banenplan van Aubry laat veel ruimte aan lokale besturen om de banen daar in te zetten, waar ze nodig zijn. “In de praktijk zullen zij er dus vooral van kunnen profiteren.” Daar blijft het volgens hem bij. “Die decentralisatie is al een flinke breuk met onze Jacobijnse traditie. En één breuk is voorlopig wel genoeg.”

Zo sterk blijkt die traditie dat ook de allochtonen zelf zich er naar voegen. Belangenorganisaties bestaan er amper of zijn heel klein. En ook een jongen als Antar (25), die een Algerijnse achtergrond heeft, wil van een apart beleid voor allochtonen niet horen. “Dan krijg je getto's”, zo herhaalt hij het officiële standpunt.

Terwijl hij al jaren na een baan zoekt die past bij zijn opleiding werktuigbouw en weet dat het feit dat hij bronzé is daar zeker mee te maken heeft gehad. “Ik weet van bazen die elke sollicitatiebrief met een vreemde naam meteen weggooien.”

“Ik ben Fransman”, zegt Antar. Maar zover als de 24-jarige Libanees Ziad El Khoury die de krant Le Figaro portretteerde als goed voorbeeld, gaat Antar niet. Deze heeft het geschopt tot jongste sous-prefect in het land. En wil zijn naam tot Koury verfransen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden