Positie Balkenende is niet verzwakt

Balkenende (ANP)

Geschiedenis zal oordelen over optreden van premier in Europa. Alle kans dat het positief uitvalt.

Hoe zat het ook weer? Eerst was hij lange tijd volgens velen een prutser, die niet snel genoeg verdwijnen kon en vervangen moest worden. Toen was hij plots maar voor korte tijd een man die bijkans onmisbaar leek. Natuurlijk mocht hij niet weg! Hij had zijn klus hier te klaren. En nu? Wat is het meest recente oordeel over minister-president Jan-Peter Balkenende, nadat hij de eer van het zogenoemde EU-presidentschap aan zijn Vlaamse collega Van Rompuy heeft gelaten of moeten laten en Nederland genoegen moet nemen met een lichtere portefeuille voor Neelie Kroes?

In de politiek is een week een eeuwigheid en de strijd om het presidentschap van de EU is beslist. ’t Is geschiedenis. En een ieder gaat over tot de orde van de dag van vandaag en morgen. Die ene vraag die echter nog niet beantwoord is, is die naar de vermeende schade die Balkenende heeft geleden nu hij niet de uitverkoren eerste president bleek te zijn.

Het idee dat Balkenende persoonlijk en politiek schade zou hebben geleden laat zich gemakkelijk verdedigen. Hij was immers, al liet hij bij herhaling anders weten, eigenlijk wel degelijk kandidaat voor de hoge post. Er werd zelfs her en der voor hem gelobbyd. Als het dan uiteindelijk niet lukt, is dat een nederlaag met eventueel verdere politieke implicaties. Zo iemand is kennelijk niet in staat werkelijk iets voor elkaar te krijgen, om goede kansen, nog net niet voor open doel, te benutten. De boodschap in binnen- en buitenland zou duidelijk zijn: ach, die Balkenende, die hoef je niet helemaal serieus te nemen. Kijk maar naar Neelie Kroes, die weliswaar waarschijnlijk Europees commissaris mag blijven, maar met een beduidend lichtere post dan in de afgelopen periode.

Er kan ook een ander verhaal worden verteld, een verhaal dat een veel vrolijker beeld van en voor Balkenende schetst. In dat verhaal was hij toch maar mooi een serieuze kandidaat voor een voorname post op Europees niveau. Sterker nog: hij was geen kandidaat, want stelde er bovenal eer in zijn zware taak als minister-president in tijden van financieel-economische malaise te vervullen. Dat zijn naam desondanks genoemd werd, inderdaad, dat geeft juist aan hoe hoog zijn politieke en bestuurlijke kwaliteiten in diverse landen worden ingeschat! En dat men daar wellicht de hoop had dat men, mocht het echt nodig zijn, een beroep kon doen op het plichtsbesef van een Zeeuwse calvinist om zich als het ware op te offeren voor de publieke zaak op een hoger dan Nederlands niveau. Trouwens, toen puntje bij paaltje kwam, heeft diezelfde kandidaat Balkenende toen niet zelf de kandidatuur gesteund van zijn Vlaamse collega, tevens rivaal? Men was er vervolgens binnen de kortste keren uit, op wat sommigen dachten dat een heel lange avond worden zou. Nou dan, als dat geen verstandige en constructieve politicus en groot mens is, wie dan wel? En zie overigens het feit dat Neelie Kroes, die vanwege staand beleid niet twee keer dezelfde zware post kon krijgen, ook de komende jaren een belangrijke rol op Europees niveau zal gaan spelen. Na de oude economie krijgt ze nu met ict de nieuwe economie onder haar hoede, plus misschien een voornaam vicevoorzitterschap. Dat is niet niks!

In dit tweede verhaal is Balkenende de man die alleen maar aan waardering en bewondering gewonnen heeft precies door niet de eerste EU-president te worden. Hij had mogelijkerwijs de kwaliteiten, maar heeft de eer aan een ander gelaten, zonder daar al te moeilijk over te doen. In een moeite door kan hij er in eigen land op wijzen dat hij een man van zijn woord was. Hij had toch de hele tijd gezegd dat hij geen kandidaat was en zijn eigen land wenste te dienen in moeilijke tijden? En in zijn knipselmap zitten vast nog enkele uitspraken van politici uit de oppositie die schande hebben gesproken van een eventueel vertrek naar de EU. Dat ook politieke tegenstanders zeiden of suggereerden dat Balkenende hier zijn taak moest afmaken, zal hen vast nog eens worden voorgehouden. Hij heeft aldus een punt als hij - bij een volgende roep om zijn vertrek door diezelfde politici - verzucht dat zij toch niet werkelijk weten of ze hem weg willen hebben of juist willen behouden.

Balkenende de verliezer en politieke brekebeen versus Balkenende de gewaardeerde en groothartige bestuurder politicus: die twee gaan moeilijk samen. En omdat voor geen van beide gestileerde versies van de werkelijkheid enig hard bewijs is, is het aan de tegenstanders dan wel medestanders van de premier om hun versie van de gang van zaken de geschiedenis in te schrijven. Het zou niet mogen verbazen als het de tweede versie wordt die de bovenhand zal krijgen. Zelfs Ruud Lubbers liep midden jaren negentig althans in eigen land relatief geringe schade op na zijn mislukte poging om voorzitter van de Europese Commissie te worden. En Lubbers had niet eens de hulp van mensen als Jack de Vries aan wie het spinnen van het positieve verhaal rondom Balkenende met een gerust hart kan worden overgelaten.

Balkenende (ANP)
Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden