Porosjenko geeft geen duimbreed toe

President Oekraïne gunt omstreden oostelijke regio voorlopig geen autonomie

De Oekraïense president Petro Porosjenko heeft genoeg van het diplomatieke geharrewar over vrede in zijn land. Dus doorbrak hij zijn stilzwijgen en sprak hij zich dit weekend in duidelijke bewoordingen uit. Zolang de rebellen in het oosten zich niet aan de wapenstilstand houden, is de president niet van plan de oostelijke regio, de Donbass, meer autonomie te geven. Dat is een van de beloftes die Kiev vorig jaar deed in de Wit-Russische hoofdstad Minsk om vrede te bewerkstelligen.

In hetzelfde interview, dat zondag werd uitgezonden op de Oekraïense tv, beloofde Porosjenko de annexatie van schiereiland de Krim aan te vechten bij verschillende internationale rechtbanken (zie kader).

Het uiteindelijk doel is om de Krim weer terug te brengen bij Oekraïne. Ook zal Porosjenko de positie van de Krim-Tataren, een bevolkingsgroep die na de annexatie veel rechten is kwijtgeraakt, aan de kaak stellen.

De uitspraken van de Oekraïense president geven een duidelijk signaal af. Deze week zou het parlement stemmen over nieuwe wetgeving die de oostelijke regio's, waaronder de omstreden gebieden rond Loegansk en Donetsk, meer autonomie moet geven. Dat zou in het voorjaar moeten resulteren in plaatselijke verkiezingen in deze regio. Overigens was de kans al klein dat een parlementaire meerderheid voor de nieuwe wet zou stemmen.

Nu ook Porosjenko zich min of meer bij het nee-kamp heeft geschaard, lijkt de voorgestelde decentralisatie verder weg dan ooit. Volgens de president wordt alleen tegemoetgekomen aan de wensen van de rebellen als aan een aantal voorwaarden wordt voldaan.

Hij noemde onder meer een langdurige wapenstilstand, en het toelaten van internationale waarnemers in de omstreden gebieden. Die moeten controleren of er wapens en strijders het gebied in gesmokkeld worden. Hoewel de gevechten minder heftig zijn dan in het verleden, blijft het onrustig. Zowel de rebellen als het regeringsleger beschuldigen elkaar van het schenden van het bestand.

Het Kremlin zal de uitspraken van Porosjenko ongetwijfeld uitleggen als een provocatie. En de relatie tussen Oekraïne en Rusland is toch al gespannen. Russische vliegtuigen mogen geen gebruik meer maken van het Oekraïense luchtruim en de regering in Kiev heeft de stroomtoevoer richting de Krim stopgezet. Die wordt pas hersteld als het schiereiland weer wordt erkend als Oekraïens grondgebied, aldus Porosjenko vorige week.

Brussel is overigens ook niet blij met de nieuwste uitspraken van Porosjenko. Vorige week stuurde een aantal Europese lidstaten, waaronder Nederland, Duitsland en Groot-Brittannië, de Oekraïense regering een brief met het verzoek tegemoet te komen aan de Brusselse wens om hervormingen door te voeren. De Oekraïners zouden meer haast moeten maken met het uitbannen van corruptie en ze moeten zich houden aan de afspraken over decentralisatie zoals afgesproken in Minks. Want alleen een sterk, democratisch Oekraine kan een vuist maken tegen de Russische agressie, aldus de briefschrijvers.

Rechtszaak om de Krim niet kansrijk

De Oekraïense regering stapt naar het Internationaal Gerechtshof in Den Haag en het Internationaal Zeerecht Tribunaal in Hamburg om de annexatie van de Krim aan te vechten. Het schiereiland werd in 2014 ingelijfd door Rusland.

Dat Kiev via internationale rechtspraak de Krim terug krijgt, is onwaarschijnlijk, menen juristen. Beide tribunalen kunnen alleen geschillen bindend beslechten als de betrokken staten instemmen met de rechtsmacht. Oekraïne en Rusland hebben dat niet gedaan. In het geval van het Internationaal Gerechtshof kan Oekraïne zich dan nog baseren op bestaande verdragen waar het Hof al eerder uitspraken over heeft gedaan. Dat deed Georgië bijvoorbeeld in 2011. Het land beschuldigde Rusland van etnische zuiveringen in de Georgische regio's Abchazië en Zuid-Ossetië. Georgië vocht dat aan onder het mom van rassendiscriminatie. Maar het Hof zag zichzelf niet bevoegd om uitspraak te doen.

"Oekraïne zou hetzelfde kunnen proberen ten aanzien van het geschil over soevereiniteit inzake de Krim, maar het is onwaarschijnlijk dat het Hof daarin meegaat", zegt André de Hoogh, hoofddocent internationaal recht aan de Rijksuniversiteit Groningen. Net als in het geval van Georgië, zal Rusland ontkennen dat er ooit een geschil is geweest over de landsgrenzen. Ook bij het Zeerecht Tribunaal maakt Oekraïne weinig kans. Want een geschil dat daar behandeld wordt moet gaan over de toepassing van het Zeerechtverdrag.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden