Opinie

Populisme miskent het belang van religievrede

De Essalammoskee in Rotterdam. Beeld ANP
De Essalammoskee in Rotterdam.Beeld ANP

De wens om inferieur geachte mensen, groepen of geloven te willen verdrijven, bedreigt de democratische rechtsorde

Vrijwel ieder mens is min of meer gelovig. Het aantal atheïsten in de wereld is slechts twee op de duizend mensen. De godsidee beinvloedt miljarden mensen, ook al is, denk ik, nooit overtuigend aangetoond dat bepaalde goden tot de fysische werkelijkheid behoren.

Voor mij is god of godsdienst een idee dat zowel goed als slecht kan uitpakken, afhankelijk van de geboden en drijfveren die mensen aan hun godsbeelden toeschrijven. Ieder mens - gelovig of niet-gelovig - is gehouden zelf goed over verantwoord handelen na te denken en dus het ethisch goede in de uitleg van de eigen godsdienst of levensbeschouwing te kiezen.

Schadelijk
Godsdiensten bevatten ook voorschriften die het menselijk welzijn schaden en die onrechtvaardig zijn, zoals het discriminerend behandelen van anderen wegens hun geslacht, aard, uiterlijk, afkomst of andere niet-relevante kenmerken. De opvatting van het Vaticaan dat we respect voor het leven moeten tonen, kan mensen zowel tot legalisering van euthanasie en abortus brengen als tot het verbieden daarvan.

Het verbieden vind ik zelf juist hevig in strijd met respect voor het leven. Ook de discriminatie van vrouwen en homoseksuelen door islamitische predikers is strijdig met het welzijn van een samenleving. Het bemoeilijken van meisjesonderwijs remt het welvaartscheppend vermogen en zet de betrokken landen op achterstand. Zo zijn er veel voorbeelden van religieus-culturele gebruiken in wereldgodsdiensten die mensenrechten schaden en averechts uitpakken.

In welvarende democratieën als de onze worden de grondrechten thans als vanzelfsprekend aangenomen. Het besef is verzwakt dat zij dagelijks moeten worden verdedigd tegen opvattingen die de rechten van anderen willen beperken.

Godsdienstvrijheid
Een niet onbelangrijke nieuwe politieke stroming in ons land valt mensen aan op hun geloof en afkomst. Godsdiensten hebben een belangrijke rol in de samenleving. Dat de Grondwet areligieus is en de politiek in ons soort landen seculier hoort te zijn, is niet het gevolg van superioriteit van seculiere opvattingen maar een politiek vredescompromis. Alleen als de staat een godsdienstig neutrale scheidsrechter is, kan er godsdienstvrede en godsdienstvrijheid zijn.

Seculier-fundamentalisten, die godsdienst inferieur of kwalijk vinden, hebben de geschiedenis en bestaansreden van de seculiere staat niet goed begrepen. Niet bepaalde godsdiensten of levensbeschouwingen, maar de wens om inferieur geachte andere mensen, groepen of geloven te willen verdrijven, bedreigt de democratische rechtsorde, of die opvattingen nu seculier of religieus of nationalistisch zijn.

Essentieel voor vrijheid, vrede en welzijn is gelijke rechten in de democratische rechtsorde, ook al zijn alle mensen anders,dus feitelijk ongelijk. De allang bewezen waarde van gelijkberechtiging ontgaat sommigen.

CDA
Wat in Nederland verontrustend is, is dat twee grote democratische politieke partijen, teneinde te regeren, zich afhankelijk hebben gemaakt van een relatief nieuwe stroming die dit essentiële gedachtengoed verwerpt. Vooral het CDA loopt grote schade op door deze afhankelijkheid. Als sociaal-liberaal geloof ik in de kracht van het welbegrepen eigenbelang op lange termijn. Die kracht zou het CDA er toe kunnen aanzetten, deze vreemde partner van zich af te schudden.

Dit is een verkorte versie van de toespraak die prof. Joris Voorhoeve gisteren hield in Den Haag over de rol van religie in internationale samenwerking, op verzoek van het Kenniscentrum Religie en Ontwikkeling.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden