Populisme blijft toverformule van de peronisten

BUENOS AIRES - “Olé, olé, wie niet spreekt is voor Bordón”, schreeuwen euforisch aanhangers van Carlos Menem. Complete families uit de Villas Miseria (krottenwijken) zijn getooid met spandoeken, waarop de portretten staan van de oprichters van de Partido Justitialista (de partij voor de gerechtigheid), Juan en Evita Peron en van de peronistische ministers.

MARIANO SLUTZKY

Onafgebroken roepen zij leuzen ter ere van de charismatische president die er gekozen is. Nauwelijks een kwartier na het sluiten van de stembussen zondagavond zes uur waren de eerste aanhangers van Menems peronistische partij, op de Plaza de Mayo tegenover het regeringsgebouw Casa Rosada. “Wij zijn drie uur onderweg geweest om vooraan te kunnen staan. Wij wisten toch zeker dat Menem zou winnen”, verklaart een breed lachende Menemista.

Binnen het regeringsgebouw maken ambtenaren en partijfunctionarissen zich warm voor de jacht op de herverdeling van de posten tijdens de tweede regeringsperiode van Menem. Naast de perszaal is er een levendige handel in vrijkaarten voor het inauguratiefeest van het kabinet Menem II. Immers, wie een hoge post ambieert, moet er door de president gezien worden.

Voor een van de carrièremakers, voorlichter Esteban was het niet de vraag of Menem zou winnen. Hij twijfelde alleen of Menem een tweede ronde tegen het 'Front voor een solidair land' (Frepaso) of de 'Radicale Burgerunie' (UCR) nodig had. “Natuurlijk wint Menem. Wie anders dan Menem kan ons economische stabiliteit garanderen?” Zijn antwoord is verstandig voor wie op zoek is naar de verklaring voor de overweldigende overwinning van Menem bij deze verkiezingen: het aanblijven van zijn persoonlijkheid staat automatisch gelijk aan het behouden van een lage inflatie en economische rust.

De trauma's van de laatste dagen van de regering Alfons in 1989 waarin de inflatie tot vijfduizend procent kwam, zitten nog vers in het geheugen van vele Argentijnen.

In de zaal van het Hotel Savoy in het centrum van Buenos Aires worden de verkiezingsresultaten bitter ontvangen. De door José Octavio Bordón, geleide coalitie van ex-peronisten, christen-democraten en ex-leiders van de UCR blijft steken op een ruime afstand van Menem. Daar Menem meer dan 45 procent gehaald heeft is een tweede ronde uitgesloten. Alleen in de provincie Mendoza, waar Bordón eerder gouverneur is geweest, en in de hoofdstad Buenos Aires heeft de Frepaso de Partido Justitialista verslagen.

Bordón probeert de aanwezige aanhangers van het Frepaso een hart onder de riem te steken: “Angst heeft zich meester gemaakt van een belangrijk deel van de Argentijnen. Toch kunnen wij vaststellen dat vijf miljoen Argentijnen ondanks de vele miljoenen pesos die Menem aan zijn herverkiezing uitgaf de moed hadden om op ons te stemmen. Zo'n resultaat, zes maanden na oprichting van het Frepaso is een mijlpaal.”

Ongeloof

De woorden van Bordón maken echter weinig of niet veel indruk, want ongeloof en onbegrip maken zich meester van de aanwezigen. Een aanhanger staat met tranen in zijn ogen. “Hoe is het mogelijk dat een presidentskandidaat die zijn vorige verkiezingsbeloften gebroken heeft, bejaarden van een karig pensioentje laat leven, beulen van de militaire dictatuur amnestie verleent, leden van het Hooggerechtshof eigenhandig vervangt, per decreet regeert en tot aan zijn oren in corruptieschandalen zit, herkozen wordt? Wat voor land is dit?”

“Het geheugen van Argentijnen is selectief”, voegt een Frepaso aanhangster toe. “Men heeft Menem dus vergeven. De angst voor de terugkeer van economische instabiliteit maakt de mensen blind. De sociale spanningen die door het anti-inflatiebeleid van Menem zijn ontstaan raken snel naar de achtergrond. Voor kiezers is het blijkbaar minder belangrijk dat 22 procent van de bevolking onder de armoedegrens leeft, dit economische beleid is geen lang leven beschoren. Het justitiële apparaat is een casino geworden.”

Buiten het hotel zucht een bejaarde aanhangster: “Deze uitslag is frustrerend, maar niet verrassend. Wij zijn er niet in geslaagd om ons voldoende te profileren. Het benadrukken van ons anti-corruptiebeleid, onze stellingname tegen het ongestraft laten van militairen en onze ideeën voor werkgelegenheidsprojecten kwamen tijdens de campagne te weinig uit de verf.”

De verschillen in politieke prioriteiten was het duidelijkst tijdens bijeenkomsten te zien. Op de Plaza de Mayo waren er veel Cabecitas Negras (krottenwijkbewoners) en in het hotel Savoy was het vol met intellectuelen, verarmde middenklassers, gepensioneerden en studenten.

Op televisie constateerden commentatoren dat het peronisme nog steeds over een toverformule beschikt: het populisme. Het economische beleid van Menems ministers Cavallo is gericht op economische concentratie en daarmee wint Menem de stemmen van ondernemers.

Maar om de electoraal veel interessantere Cabecitas Negras voor zich te winnen, stelt Menem zich als sinterklaas op. Voor de Cabecitas Negras zijn werkloosheid en corruptie geen overkomelijk probleem. Zij redden zich wel in de informele sector en ze zijn dolgelukkig als de Partido Justitialista drinkwater en elektriciteit in hun woonwereld brengt of er een schooltje opent. Het kan moeilijk toeval genoemd worden dat de peronistische gouverneur en kroonprins voor de volgende verkiezingen in 1999 Eduardo Duhalde afgelopen weken tientallen straten, klinieken en opleidingscentra opende.

Aan het slot van het overwinningsfeest verschijnt 'Carlitos' Menem op het balkon van het Casa Rosada. Hij belooft het publiek onder andere binnen twee jaar het werkloosheidsprobleem opgelost te hebben er Argentinië in de top tien van belangrijkste economieën te loodsen. Een Menemista wordt op televisie om haar reactie gevraagd: “Prachtig. Natuurlijk komt hij het na. Carlitos komt altijd zijn beloften na. Dat weet je toch.”

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden