Populaire sociaaldemocraat ging pijlsnel omhoog én weer omlaag in Tsjechische politiek

Hij was de 'golden boy' in de Tsjechische politiek en met z'n 34 jaar de jongste premier ooit van het land. Maar al acht maanden later, in 2005, was de sociaaldemocraat Stanislav Gross ook de jongste gewezen minister-president van de republiek. Hij moest aftreden vanwege een groot schandaal rond de aankoop van zijn appartement in Praag. Zijn vrouw bleek voor de financiering van de flat in zee te zijn gegaan met een bordeelhouder.

Het was niet het eerste en laatste akkefietje. In zijn hele politieke carrière is Gross in opspraak geweest met verhalen over corruptie, fraude en vriendjespolitiek. Vragen waren er ook rond zijn academische titels. Gross was aanvankelijk opgeleid tot treinmachinist, maar hij koos voor de studie rechten en voor de politiek. Zijn afstudeerscriptie was volgens velen wetenschappelijk gezien zwaar onder de maat, en in 2009, jaren na zijn gedwongen vertrek als premier, dook zijn naam op in een grote fraudezaak aan de Universiteit van West-Bohemen in Pilzen. Die zou titels en promoties hebben 'verkocht' aan politici.

Gross begon aan het eind van de vorige eeuw aan een pijlsnelle carrière in de sociaaldemocratische partij. Hij was een vlotte, jonge verschijning die het met zijn rappe tong goed deed op tv. Hij werd razend populair, binnen en buiten zijn partij. Gross wist de steun te verwerven van partijbonzen, zoals de huidige Tsjechische president Milos Zeman, met wie hij later overigens gebrouilleerd zou raken. Ook de vroegere president Václav Havel, de man van de fluwelen revolutie in 1989, was aanvankelijk onder de indruk van de jonge politicus.

Gross is in totaal twaalf jaar lid van het Tsjechische parlement geweest, enkele jaren was hij ook fractievoorzitter. In het ledenrestaurant van de Kamer van Afgevaardigden ontmoette hij zijn tweede vrouw Sárka die daar als serveerster werkte; met haar kreeg hij twee dochters.

In 2000 werd Gross, net dertig jaar, minister van binnenlandse zaken. Vier jaar later promoveerde hij tot premier, tot veler verbazing, want zijn ministerschap was gekenmerkt door diverse schandalen bij politie en justitie.

Nadat hij in april 2005 moest aftreden, werd Gross advocaat. Sindsdien leidde hij een teruggetrokken leven. Twee jaar geleden werd bij hem de spierziekte ALS vastgesteld. In de Tsjechische pers verschenen verhalen dat Gross aan achtervolgingswaanzin leed en dacht dat hij vergiftigd was.

Vorig voorjaar trad hij nog een keer in de openbaarheid. In een lang tv-interview gaf hij toe dat zijn functioneren in de politiek niet altijd even gelukkig was geweest. "Ik was een goede minister, maar niet zo'n goede premier." Gross bood de mensen die hij teleurgesteld had zijn excuses aan.

In de herdenkingsartikelen die de afgelopen week zijn verschenen overheerst het beeld van een tragisch figuur die veel te snel naar de top van de Tsjechische politiek is geklommen en die een maatje te klein was voor het hoge ambt van minister-president; in feite heeft Gross niets nagelaten.

Sommigen leggen een link tussen zijn politieke afgang en zijn overlijden. Oud-president Václav Klaus, die hem in 2004 benoemde tot premier, zei dat Gross in feite twee keer is gestorven: "Ik ben geen dokter, maar ik heb zo het gevoel dat zijn te vroege fysieke dood direct verbonden is met zijn politieke heengaan." Gross werd 45 jaar.

Stanislav Gross werd geboren op 30 oktober 1969 in Praag, hij overleed daar op 16 april 2015.

undefined

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden