Popu wat?

Ephimenco: "Door Erdogan als populist neer te zetten en niet als gewelddadige despoot, vergoelijk je min of meer indirect zijn daden"Beeld Maartje Geels

De Franse filosoof en schrijver Albert Camus (1913-1960) geloofde dat door iets gebrekkig te definiëren de wereld nog slechter werd gemaakt (‘Mal nommer les choses, c’est ajouter au malheur du monde’). 

Aan deze overpeinzing van Camus moest ik denken nadat ik verschillende interviews met de Duitse politiek filosoof en ‘populismekenner’ Jan-Werner Müller in de Nederlandse pers had gelezen (ook in Trouw). Müller was in Nederland om zijn boek ‘Wat is populisme?’ te presenteren. De auteur herhaalde in die interviews telkens dezelfde zin om het populisme te definiëren: “Populisten eisen het morele monopolie op om als enige de vertegenwoordigers te zijn van ‘het volk’, ook wel ‘de zwijgende meerderheid’ genoemd”. 

Dit lijkt me een zeer reducerende definitie, een te smalle basis die niet voor alle populisten geldt. Het populisme wordt allereerst gekenmerkt door zijn communicatieve kracht. Aan de toehoorders worden in simpele bewoording eenvoudige oplossingen voorgesteld (die heel vaak niet uitvoerbaar zijn) voor complexe vraagstukken.

Maar er is meer aan de hand met Jan-Werner Müller. In het rijtje populisten die hij regelmatig noemt, vindt men naast Trump, Orban, Wilders of Marine Le Pen ook de Turkse president Erdogan. 

Pardon? Erdogan is allereerst een dictator die zijn tegenstanders, critici, oppositieleden, journalisten of eenvoudige beledigers per duizenden, bijna dagelijks in het cachot smijt. Erdogan is ook de man die een burgeroorlog heeft hervat op zijn eigen grondgebied tegen een deel van zijn eigen (Koerdische) bevolking, omwille van electoraal gewin. 

En ook is hij de man die heel lang de moslimterroristen van IS heeft gefaciliteerd. Erdogan wordt niet alleen als dictator gezien maar door sommigen ook als ‘islamofascist’. Door hem als populist neer te zetten en niet als gewelddadige despoot, vergoelijk je min of meer indirect zijn daden. 

Criminaliseren

Daarnaast, door andere populisten als Trump of de Hongaarse premier Orban, die nog nooit een tegenstander in een kerker hebben opgesloten, met hem te associëren, ga je deze criminaliseren. Guilty by association. 

Niet chic voor een wetenschapper. Maar kun je iemand wetenschapper noemen die weigert te onderkennen dat in Europa populisten ook bij links (Spanje Podemos, Griekenland Syriza, communisten) te vinden zijn? Helaas blijkt snel dat Müller geen afstand houdt met zijn onderwerp maar er actie tegen voert. “Het is zeker te rechtvaardigen dat wetenschappers de democratie verdedigen”, zei hij gisteren in de Volkskrant. 

Overigens zou Camus ook mogen worden ingezet wanneer men de uitzettingen van illegalen door Trump ‘deportaties’ blijft noemen. Deporteren is het afvoeren van mensen naar een ballingsoord, strafkolonie of concentratiekampen. Buitenlanders die de wet overtreden door illegaal ergens te verblijven worden naar hun land van oorsprong ‘uitgezet’ of ‘teruggestuurd’. Als Merkel haar uitzettingsbeleid verhardt, rept niemand over deportaties zoals Trouw kopte op 9 januari 2016: ‘Merkel wil veroordeelde asielzoekers snel uitzetten’.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden