Poppenhuisjes als échte woning, ze komen eraan

wonen | Tiny houses waren in Nederland tot voor kort niet veel meer dan een sympathiek idee. Maar de beweging van mensen die duurzamer en kleiner willen wonen, maakt de komende maanden een sprong vooruit: onder andere in Haarlem en Almere ontstaan dorpen van mini-huisjes.

Ze prikkelen de fantasie, zijn charmant en vaak ook nog zelfvoorzienend. Foto's van tiny houses worden op internet enthousiast gedeeld en de huisjes staan steeds vaker op beurzen en festivals te pronken. Bezoekers kunnen zich dan vergapen aan de woonhuisjes van caravanformaat - en wegdromen bij de filosofie erachter. Compleet 'ontspullen' en in een poppenhuisje wonen, liefst nog in een bosrijk 'Lord of the Rings'-achtig decor: daar wordt het leven toch vanzelf simpeler van?

Toch is het aantal Nederlandse tinyhousebewoners op twee handen te tellen. Want tiny houses en wetgeving gaan niet lekker samen. Ze voldoen bijvoorbeeld niet vanzelfsprekend aan het Bouwbesluit, dat tot in detail voorschrijft waaraan elk nieuw gebouw in Nederland moet voldoen (zie kader). Zo is een vaste trap verplicht bij meer dan 21 centimer hoogteverschil tussen twee vloeren. En een plafond moet minimaal 2,6 meter boven de vloer hangen. Veel tinyhouse-bouwers willen juist een slaapetage vlak onder het dak, om ruimte te besparen. En in zo'n klein huisje is een losse trap veel handiger, zeker als je die ook kunt opbergen.

De tinyhouse-pioniers melden verder dat banken niet bepaald staan te springen om hun een hypotheek te verstrekken. Daarvoor kennen de geldschieters het concept onvoldoende.

Het kijken naar de foto's op internet voelt dus een beetje als staren naar een dvd van een knapperend haardvuur: mooi om bij te mijmeren, maar van de werkelijkheid lijkt het ver af te staan. Lijkt, want het kleinwonenvirus heeft diverse gemeenten aangestoken. Bij zo'n veertig gemeenten is het gesprek over de dwerghuisjes inmiddels gestart, meldt pioniersplatform tinyhousenederland.nl.

Op tien minuten fietsen van station Haarlem ligt aan de Zwemmerslaan een vergeten wildernis, ingebakerd tussen sportvelden, flatjes en een autoweg. Twee verdwaalde plastic tuinstoelen steken boven het hoge gras uit. Fotograaf Hans Peter Föllmi loopt er rondjes om het gebied vast te leggen.

De gemeente Haarlem heeft Föllmi's ontwerp gekozen voor een experiment op dit terrein. Als alles volgens plan verloopt, staan hier straks tien Tiny Tims: zelfvoorzienende woonhuisjes van elk zo'n 15 vierkante meter. Föllmi wilde met architect Jurgen van der Ploeg en drie studenten future planet studies bewijzen dat het kan, zo'n huisje ontwerpen dat nergens op aangesloten hoeft te worden. Dat onafhankelijk is van fossiele brandstoffen. Föllmi: "We kunnen echt wel zonder Gronings gas."

De Tiny Tims voldoen niet aan het Bouwbesluit, maar Haarlem heeft een aanvraag voor ontheffing gedaan bij het ministerie van infrastructuur en milieu; de Crisis- en Herstelwet maakt het mogelijk van bepaalde bouweisen af te wijken. Het is nog spannend of er groen licht komt, maar wethouder Jeroen van Spijk (ruimtelijke ordening) heeft er vertrouwen in. "Het ministerie is erg blij dat wij dit experiment doen."

Wat beweegt de gemeente? Van Spijk: "Ook in Haarlem is er een tekort aan woningen en is er ruimte die tijdelijk leegstaat. Die kun je vullen met tijdelijke huisvesting, maar dan moet er ook riolering en elektra komen." Doordat dat bij zelfvoorzienende huisjes niet hoeft, kan het sneller en goedkoper.

Daarnaast is Haarlem enthousiast over de duurzame levensstijl die de Tiny Tim faciliteert. De wethouder ondervond het aan den lijve toen hij een nachtje logeerde in de proeftuin FabCity: "Je moet veel bewuster omgaan met je energie, ik denk dat het goed is om dat te ervaren. Het is anders wonen dan je gewend bent. Van buiten lijkt het simpel, maar van binnen zit het vol nieuwe technologie."

De Tiny Tim hangt inderdaad aan elkaar van de technische snufjes. Hans Peter Föllmi is vooral trots op de groene buitenwand die water zuivert - een uitvinding van Our Green Spine en Green Art Solutions. Een pomp transporteert afvalwater, regenwater en urine door een verticale jungle van riet- en waterplanten. Aan het einde van de rit komt er drinkbaar water uit. Achter de groene wand zit een buffer van 2000 liter, dat water wordt steeds weer hergebruikt. Andere opvallende details zijn het droogtoilet en het windmolentje op het dak, dat in de wintermaanden de zonnepanelen een handje moet helpen om de accu's op te laden. Een koper betaalt voor een huisje met deze voorzieningen zo'n 60.000 euro, een huurder of leaser zo'n 500 euro per maand. Er wordt momenteel een leasemaatschappij opgericht en met mogelijke investeerders gepraat.

Komende zomer zouden de Tiny Tims op de Zwemmerslaan moeten staan. Daar wordt uiteindelijk wel weer gebouwd, dus tussendoor met dwerghuisje en al verkassen zal nodig zijn. De gemeente wil garanderen dat de huisjes in ieder geval tien jaar lang ergens in Haarlem terechtkunnen.

Tien jaar is lang, maar nog niet permanent. In Flevoland wordt door BKVV Architecten en Future House Concepts een dorp aangelegd waar tinyhouse-bewoners wél definitief kunnen neerstrijken. De tiny house farm hoort bij Oosterwold, een buitengebied in Almere dat de bewoners zelf mogen vormgeven. De locatie van de farm - nu nog een lappendeken van aardappelvelden - is als één kavel aangekocht en verdeeld in 31 stukken, waar de kopers vanaf zomer 2017 een tiny house naar keuze op kunnen zetten. In het midden komen een gedeelde wasserette, mediatheek en fitnesszaal. Een kavel van 600 vierkante meter plus voorzieningen kost 75.000 euro.

De huisjes die erop komen, moeten voldoen aan de wet. Maar Oosterwold is een van de gebieden waar nu al de toekomstige Omgevingswet geldt, die het makkelijker moet maken om bouwprojecten te starten. Daan Fröger van Future House Concepts noemt het een 'Bouwbesluit light': "Stel je wilt in een black box wonen, een ruimte zonder ramen. Dat mag niet, maar bij de light-versie zou het kunnen." Ook is er geen welstandscommissie die beoordeelt of die paarse veranda esthetisch gezien wel door de beugel kan.

De farmbewoners worden aangesloten op water, elektriciteit en een glasvezelnetwerk, maar er komt geen riool - elk huis krijgt een individueel systeem dat uitmondt in een rietveldje. Na filtering blijft grijs water over voor de wc en de plantjes. Ook gas wordt niet centraal geregeld. Fröger verwacht dat bewoners kiezen voor een warmtepomp of pelletkachel: "Gas is ouderwets".

Almere is sowieso erg actief met tiny houses. De gemeente gebruikt de Bouwexpo 2016/2017 als aanjager 'van een innovatieve, betaalbare en duurzame bouwstroom'. Vijfentwintig tinyhouse-ontwerpers kregen een optie op een bouwlocatie in Almere Poort, waar zo binnenkort een staalkaart van huisjes moet ontstaan.

Slaan ze aan, die tiny houses? Het lijkt er wel op. Alle 31 kavels in Oosterwold zijn verkocht. Bij Tiny Tim in Haarlem hebben 10 mensen zich opgegeven, van wie de meesten willen huren of leasen.

En hoe klein willen mensen nu eigenlijk wonen? Daar is het laatste woord nog niet over gezegd. Bij een informatieavond in Haarlem werd al gevraagd of de Tiny Tim niet een tikje groter kon. Té tiny wonen, daar wordt een mens ook niet gelukkig van.

Bouwbesluit

Grootste dwarsligger voor tiny houses is het Bouwbesluit. Isolatie-eisen leiden bijvoorbeeld tot dikke, zware muren die voor een tiny house onhaalbaar en onnodig zijn. Verder moet tenminste één verblijfsruimte 7,5 vierkante meter zijn. Fors bemeten voor tiny houses en daarmee al snel een probleem. Een bouwer mag wel afwijken van het Bouwbesluit, maar de procedure daartoe is omslachtig. Mogelijk biedt de Crisis- en Herstelwet, die duurzaamheid wil bevorderen, soelaas. Of anders de nieuwe Omgevingswet (2019), waardoor meer ruimte moet ontstaan voor initiatieven en lokaal maatwerk.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden