Popeye krijgt na tachtig jaar gelijk

William Chavarriaga uit Colombia, lookalike van Popeye. (FOTO REUTERS )Beeld REUTERS

Zweeds onderzoek toonde aan dat spinazie voor extra kracht zorgt. Popeye wist dat al lang.

Strip- en tekenfilmhelden hechten aan hun gewoontes. Ze dragen vrijwel altijd dezelfde kleding, zijn tamelijk eenkennig als het om de keuze van hun vrienden gaat, hebben stopwoordjes en besluiten avonturen met rituelen als feestelijke maaltijden.

Maar niets is heilig. Lucky Luke werd door de antirooklobby van zijn onafscheidelijke sigaret afgeholpen. Die nicotineverslaving zou kinderen op verkeerde gedachten kunnen brengen. Al jaren heeft de cowboy een strootje tussen zijn lippen.

De zeeman Popeye, behalve verwoed pijproker een zware gebruiker van spinazie, zwoer zijn lievelingsgroente om totaal andere redenen af. In een serie radioprogramma’s rond de strip- en tekenheld in het midden van de jaren dertig van de vorige eeuw putte hij zijn kracht plots uit ontbijtgranen. De reden: de sponsor van de uitzendingen was een fabrikant van ontbijtgranen.

De ontrouw bleek van tijdelijke aard. Popeye bleef een spinazieman. Zijn tekenfilms waren niet compleet zonder gezongen geloofsbelijdenis: I’m Popeye the sailor man / I’m Popeye the sailor man / I’m strong to the finish / Cause I eats me spinach / I’m Popeye the sailor man.

De zeeman, een creatie van tekenaar Elzie Crisler Segar, maakte in 1929 zijn debuut in de krantenstrip Thimble Theatre. Vanaf het begin was hij oersterk. De omvang van zijn onderarmen deed het gebruik van verboden middelen vermoeden. Waar Popeye zijn kracht vandaan haalde, bleef lang onduidelijk. Pas in 1931 werd voor het eerst verwezen naar de buitengewone werking van spinazie. In de Popeye-strips van de jaren dertig speelde het gezonde krachtvoer niet eens zo’n prominente rol. Dat was veel meer het geval in de reeks tekenfilms, die vanaf 1933 onder auspiciën van Max en Dave Fleischer werd gemaakt. De groente werkte niet alleen bij de hoofdfiguur: in een paar films blijken ook de oermagere hartenbreekster Olijfje en aartsrivaal Brutus tot wonderbaarlijke zaken in staat na het nuttigen van de inhoud van een blik spinazie.

Waarom juist deze groente? Een hardnekkig verhaal wil dat de tekenaar zich zou hebben gebaseerd op een wetenschappelijke vergissing. In 1870 zouden onderzoekers het ijzergehalte van spinazie hebben vastgesteld en daarbij een komma verkeerd hebben gezet, waardoor het gehalte tien keer zo hoog uitviel als het was. In werkelijkheid verschilt het ijzergehalte in spinazie niet van dat in andere bladgroente. Pas in de loop van de jaren dertig zou de fout ontdekt zijn, maar toen was Popeye al bekend geworden met zijn spinaziegebruik.

Geleerden die de mythe natrokken, kregen het verhaal niet hard. Bovendien bleek de held zelf nooit te verwijzen naar het ijzergehalte. Popeye attendeerde zijn lezers wel soms op de aanwezigheid van vitamine A. Het Zweedse onderzoek van deze week legt de nadruk juist op het effect van nitraat.

Een ander hardnekkig verhaal is dat dankzij Popeye de verkoop van spinazie in de jaren dertig van de vorige eeuw met 33 procent steeg. Maar precieze cijfers ontbreken. Helemaal uit de lucht gegrepen zal het niet zijn. Onderzoek toonde al eens aan dat kinderen na het kijken naar tekenfilms van Popeye eerder geneigd zijn om groente te eten. Diverse Amerikaanse plaatsen die het moeten hebben van de spinazieteelt eerden de belangrijkste ambassadeur van hun waar met een Popeye-standbeeld.

De strip- en tekenfilmserie heeft niet louter gunstige gevolgen gehad voor het eetgedrag van kinderen en volwassenen. In de strips, waarin Popeye de hoofdrol speelt, duikt ook de bijfiguur J. Wellington Wimpy op (kortweg: Wimpy), een man met een voorliefde voor hamburgers. Een Britse fastfoodketen werd naar hem vernoemd. Ook in Nederland had het bedrijf vestigingen. Het betekende – ver voor de komst van McDonald’s en Burger King – de eerste grootschalige kennismaking met dit soort restaurants.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden