’Poolse priester was verklikker’

De vooraanstaande Poolse priester Michal Czajkowsk, was vierentwintig jaar een van de belangrijkste informanten van de communistische geheime dienst.

Deze beschuldiging, die de krant Zycie Warszawy woensdag publiceerde, heeft in Polen voor opschudding gezorgd. Priester Czajkowski zelf ontkent de aantijgingen.

Czajkowski is een boegbeeld van de liberale fractie binnen de katholieke kerk in Polen. Hij is mede-voorzitter van de Raad voor Christenen en Joden en een van de pleitbezorgers van Pools-Joodse verzoening. „Ik geloof priester Czajkowski”, verklaarde Stanislaw Krajewski, van Joodse zijde voorzitter van hetzelfde orgaan.

Het artikel in Zycie Warszawy is gebaseerd op archieven van de voormalige communistische veiligheidsdienst (SB) in het Instituut voor Nationale Herinnering (IPN). Hierin bevindt zich een ruim 400 pagina’s tellend dossier van een verklikker met als pseudoniem ’Jankowski’. „Ik twijfel er niet aan dat deze ’Jankowski’ priester Michal Czajkowski was”, verklaarde een directeur van het IPN.

Verklikker ’Jankowski’ schreef jarenlang uitgebreide verslagen over zijn mede-priesters en over spanningen binnen de katholieke kerk. In ruil hiervoor kreeg hij een paspoort en enkele geldbedragen. De meest schokkende onderdelen van het dossier zijn gedetailleerde beschrijvingen van de in 1984 door de SB vermoorde priester Popieluszko.

De parochie van Popieluszko in Warschau was een belangrijk steunpunt voor Solidariteit. Verklikker ’Jankowski’ beschrijft onder meer de manier waarop Popieluszko dacht te vluchten, indien de SB hem zou willen arresteren. Een van Popieluszko’s moordenaars was de SB-officier, met wie ’Jankowski’ samenwerkte. Na de moord op Popieluszko verbrak ’Jankowski’ de samenwerking. De levensloop van verklikker ’Jankowski’ loopt parallel met die van priester Czajkowski.

De beschuldigingen aan het adres van Czajkowski verscherpen de tegenstelling tussen traditionalisten en liberalen, die zich de afgelopen jaren zowel binnen als buiten de kerk heeft ontwikkeld. De traditionalisten staan wantrouwig ten opzichte van het liberale, geseculariseerde Westen en zien de vreedzame overgang van communisme naar kapitalisme als een complot: de elite van Solidarnosc zou het op een akkoordje hebben gegooid met de communisten. De communisten zouden hierdoor ook na de val van het communistische systeem hun economische machtsbasis hebben behouden.

Sinds afgelopen najaar wordt Polen geregeerd door partijen die deze visie huldigen en Polen willen zuiveren door een ’morele revolutie’. Een van de belangrijkste middelen is het openbaar maken van de archieven van de voormalige veiligheidsdiensten. Collaboratie door priesters is nog vrijwel niet onderzocht.

De beschuldigingen kunnen voorlopig niet geverifieerd worden, omdat de archieven van de communistische veiligheidsdienst in Polen niet algemeen toegankelijk zijn. Het beschuldigende artikel is geschreven door Tadeusz Witkowski. Witkowski was in 2002 een van de ondertekenaars van een open brief, waarin het Poolse aandeel in de moord op Joden in het plaatsje Jedwabne wordt gebagatelliseerd.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden