Poolse overheidsvinger jeukt

De voormalige communisten hebben bijna overal in Centraal-Europa de centraal geleide economie afgezworen. Zo ook in Polen. Maar oude reflexen zijn moeilijk uit te bannen. Ze proberen weer greep te krijgen op de bedrijven.

WARSCHAU - De Poolse lijdensweg van het in Amsterdam gevestigde Eureko (voorheen onder meer Achmea) is illustratief. De verzekeraar kocht eind 1999 met een Poolse partner voor 0,9 miljard euro een belang van 30 procent in PZU. Een goede investering, zo leek het, want PZU controleert 60 procent van de snelgroeiende verzekeringsmarkt in een land dat binnenkort bij de EU komt.

Na ruim twee jaar van intriges, rechtszaken en rollende ministerskoppen, is Eureko nog altijd niet verder dan een aandeel van 30 procent, terwijl een meerderheidsbelang in het vooruitzicht was gesteld. De regering besloot onlangs het contract van het vorige kabinet met Eureko botweg te annuleren. Kort daarop kwam justitie met de beschuldiging over fraude van een Eureko-vertrouweling binnen PZU. Financiën kondigde tegelijkertijd een onderzoek aan naar de manier waarop buitenlandse investeerders hun verplichtingen nakomen.

Ook de Europese Commissie werkt aan een onderzoek. Eind deze maand verschijnt, op verzoek van Nederland, een rapport over de manier waarop Polen zijn buitenlandse investeerders behandelt. De voormalige communisten hebben privatisering van staatsbedrijven vervangen door consolidatie onder staatsregie en proberen invloed te behouden in bedrijven die deels zijn verkocht aan buitenlanders. PZU, met een beheerd vermogen van 7 miljard euro, speelt een cruciale rol.

Onder het mom van gezondmaken van de economie gaat het de postcommunisten vooral om de 'stoeltjes' waarmee loyaliteit beloond of gekocht kan worden. In alle ministeries, staatsbedrijven en van de staat afhankelijke instellingen draait de stoeltjescarrousel sinds de verkiezingsoverwinning van links op volle toeren.

Buitenlandse investeerders zien dit alles met lede ogen aan, zeker nu de economische groei naar rond de 1 procent is gezakt. Ze haken af. Afgelopen jaar zag Polen enkele miljarden-investeringen naar Tsjechië verdwijnen, waar de economie aantrekt en de overheid haar zaakjes beter op orde heeft. Het bedrag aan buitenlandse investeringen (FDI) daalde vorig jaar met een derde tot 7,15 miljard dollar.

Gemeten naar het aantal inwoners bleven de investeringen opnieuw achter bij die in Hongarije en Tsjechië. Veelzeggend is dat slechts drie procent van het geïnvesteerde kapitaal werd gestoken in de oprichting van nieuwe bedrijven.

De nieuwe Poolse regering wil de economie vooral met grootschalige staatsinvesteringen uit het slop trekken. Het plan om de bureaucratische hindernissen te verlagen kan rekenen brede steun. Meer controversieel is echter het 'vierjarenplan' om zo'n 50 miljard euro in de bouw van huizen en wegen te pompen.

Aandacht voor wegenbouw is geen overdreven luxe in een land dat 7,5 keer zo groot als Nederland, maar slechts 360 kilometer snelweg heeft. Critici wijzen er echter op dat grootschalige bouwprojecten niet de effectiefste manier zijn om een economie aan te zwengelen en waarschuwen ervoor dat niet bureaucraten, maar de markt moet beslissen over de haalbaarheid van investeringen. Zo niet, dan kan een miljardengarantie snel veranderen in een miljardenschuld.

Sceptische geluiden komen onder meer van de centrale bank, die onder leiding staat van Leszek Balcerowicz. De bankpresident veranderde Polen twaalf jaar geleden met zijn 'schoktherapie' in een kapitalistisch land en veel Polen houden hem verantwoordelijk voor hun huidige problemen. Hij is dan ook de ideale kop van Jut.

De postcommunisten en hun boeren-coalitiegenoten roepen al ruim een jaar dat hij met een hoge rente de economie kapotmaakt en dreigen de onafhankelijke centrale bank met een nieuwe wet naar hun hand te zetten. De kans dat ze dit dreigement op korte termijn waarmaken, is klein. Iemand moet tenslotte de schuld krijgen, als na vier jaar de resultaten tegenvallen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden