Poolse grond te koop, maar niet voor iedereen

Regering in Warschau wil nationaal bezit beschermen. Nieuwe wet is tegen de zin van de Europese Commissie.

De twaalfjarige overgangstermijn die Poolse grond uit handen moest houden van buitenlanders loopt morgen af. Voortaan mag elke (rechts)persoon uit de Europese Unie Poolse grond kopen. In de praktijk staat een nieuwe wet de grondhandel echter slechts toe aan een select gezelschap uit eigen land. Dit is tegen de zin van de Europese Commissie, die heeft laten doorschemeren een onderzoek te starten.

Wieslaw Piasek krabt zich achter zijn oor. Hij is de enige nog in het dorp met een echt boerenbedrijf. "Ze maken het zo ingewikkeld met die grond." Terwijl zijn honden woedend aan hun kettingen rukken, deelt hij zijn zorgen. "Moeten mijn jongens nu eerst een landbouwschool afmaken voor ze de boerderij mogen erven?"

Dat stond wel in het oorspronkelijke wetsvoorstel, maar de regering haalde bakzeil, nadat duizenden boze agrariërs optrokken naar de hoofdstad. Kinderen mogen nu dus grond erven, ook als ze zelf geen boer zijn. Een hele opluchting, ook voor de stedelingen die een datsja op het platteland hebben.

Maar het probleem wordt zo doorgeschoven. De kans is reëel dat Piaseks zoons geen boer willen worden, want wie rooit het nog op elf hectare? De grond verkopen kan, maar volgens de nieuwe wet alleen aan een boer uit dezelfde gemeente. "Maar geen enkele boer hier koopt grond", weet Piasek. Ze zijn gewoon te arm. "Boeren hebben hier zo'n tien hectare, meer niet."

In Mirowice en andere dorpen niet ver van Warschau, komen de kopers uit de grote stad. Overal hangen borden 'Grond te koop'. Maar wat te doen, nu stedelingen niet meer mógen kopen?

"Die wet is heel slecht voor ons", zegt Maria Zubrzycka. Ze kocht jaren geleden twee hectare in Los, een dorp verderop. "Ik wilde een huis bouwen, maar dat ging niet door." Ook hier hangt een bord aan het hek: 'Te koop'. "Ik raak die grond niet meer kwijt", vreest ze, want alles van meer dan drie are valt onder de nieuwe wet. Ze hoopt dat de gemeente haar grond als bouwkavel bestempelt, want die kan dan wel worden verkocht.

De nieuwe wet moet voorkomen dat buitenlanders Poolse grond opkopen. Een gevoelig onderwerp in een land dat regelmatig door vreemde mogendheden werd verscheurd. "Als we Poolse grond verkopen aan buitenlanders, rijst de vraag of dit nog wel ons land is", waarschuwde president Andrzej Duda vorig jaar tijdens zijn verkiezingscampagne.

Dat spreekt boer Piasek wel aan. "Ik vind het goed dat buitenlanders geen grond mogen kopen, want anders blijft er minder over voor onze economie."

Polen vreest te worden opgekocht. De ironie is echter dat de nieuwe regels niet alleen buitenlanders treffen, maar ook Polen. Ook Poolse boeren mogen alleen grond kopen in hun nabije omgeving. Wie verder van huis iets wil opzetten, wordt behandeld als stedeling of buitenlander. Hij moet toezeggen dat hij minstens vijf jaar ter plekke zal wonen en de grond zelf zal bewerken. In dat geval kan het staatslandbouwagentschap, bestierd door de nationalistische regeringspartij, toestemming verlenen.

Het principe is: alleen wie zelf grond bewerkt mag kopen. Tot maximaal driehonderd hectare per boer. Uitgezonderd de kerk. Boer Piasek schampert: "Waarom mogen priesters wel grond kopen? Die gaan geen grond bewerken, die gaan ermee handelen."

Rabo onder vuur

Een van de grootste kopers van landbouwgrond in Polen is Rabo Farm, een Rabobank-fonds van ruim 300 miljoen euro. Het is onduidelijk of Rabo Farm hinder zal ondervinden van de nieuwe wetgeving. Het bedrijf wil niet antwoorden op vragen.

In Roemenië kwam Rabo Farm vorig jaar in opspraak. De website EU Observer schreef dat het fonds heler zou zijn van gestolen grond. Het kocht percelen die waren ontfutseld met hulp van corrupte ambtenaren. Het bedrijf zei zich van geen kwaad bewust te zijn.

In mei vorig jaar bracht het Europees Parlement een rapport uit waarin werd gewaarschuwd voor landjepik door grote corporaties. De voormalige Oostbloklanden bedongen bij hun toetreding tot de EU lange overgangstermijnen, maar deze zijn nu verstreken. Bulgarije, Slowakije, Hongarije en Litouwen voerden al eerder nieuwe beperkingen in om grondaankoop door buitenlanders tegen te gaan. Volgens de Europese Commissie is dat in strijd met de interne markt.

Tussen 1990 en 2012 kochten buitenlanders in Polen ruim 50.000 hectare agrarische grond. Volgens de Poolse regeringspartij Recht en Rechtvaardigheid bezitten buitenlanders nu al 200.000 hectare grond, aangekocht met hulp van van stromannen. Vorig jaar kochten buitenlanders ruim 400 hectare landbouw- en bosgrond. En bijna 10.000 hectare kwam in handen van bedrijven gecontroleerd door buitenlanders.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden