Pools verstandshuwelijk staat op springen

De regering-Buzek heeft haar langste tijd gehad. Dat is het enige wat met zekerheid kan worden gezegd over de politieke situatie in Polen, waar de liberaal-conservatieve coalitie sinds een week in een diepe crisis verkeert.

Het congres van de kleinste regeringspartij, de liberale Vrijheidsunie UW, trok zondag de stekker uit de coalitie door haar ministers uit de regering terug te roepen. Premier Jerzy Buzek weigerde gisteren het ontslag van de liberalen te accepteren. Het was hem niet ontgaan dat het partijcongres van de UW er bij de leiding op had aangedrongen verder te praten met zijn partij, de Verkiezingsactie Solidariteit AWS.

En dus wordt er gepraat, hoezeer het vertrouwen tussen beide partijen ook is aangetast. Een politicus van de AWS vergeleek de regeringscrisis met een huwelijksruzie, waarbij de partners wel elkaar moeten blijven omwille van de kinderen. De vergelijking met een familie is in zoverre treffend, dat beide partijen zijn voortgekomen uit het oude Solidariteit.

Historische verwantschap is tot nu toe altijd een noodzakelijke voorwaarde geweest om in Polen te regeren. Zowel AWS als UW heeft een achterban die samenwerking met de voormalige communisten electoraal riskant, of in het geval van de AWS zelfs onmogelijk maakt. De vraag is echter of gemeenschappelijke wortels tien jaar na de val van het communisme nog een voldoende voorwaarde zijn om een regering te vormen.

De afgelopen tweeënhalf jaar heeft de regering-Buzek ingrijpende hervormingen doorgevoerd op het gebied van pensioenen, gezondheidszorg en onderwijs, en het bestuur gedecentraliseerd. Ook ging het mes in de noodlijdende kolenmijnen.

Internationaal was er lof voor de voortvarendheid van Buzek, de Polen echter zagen in korte tijd wel erg veel zekerheden wegvallen. Bovendien bleken de hervormingen haastig en slecht voorbereid. Het had lange stakingen tot gevolg van ziekenhuispersoneel, artsen, mijnwerkers, onderwijzers en WAO'ers.

Een ander probleem was dat de coalitie niet bestand bleek tegen de verlokkingen van de macht. Veel activisten van de AWS koesterden de regeringsmacht als de kortste weg naar welstand. Dat leidde tot reeksen van schandalen waarin vriendjespolitiek, nepotisme en zelfverrijking de belangrijkste thema's vormden.

De directe aanleiding voor de regeringscrisis kwam anderhalve week geleden, toen premier Buzek onder druk van een groepje partijgenoten het lokale bestuur van de gemeente Warschau aan de kant schoof en verving door een AWS-commissaris.

Het was de druppel die de emmer deed overlopen. De UW heeft de buik al geruime tijd vol de coalitiepartner. De AWS, een verzameling van conservatieve en katholieke partijtjes rondom de vakbond Solidariteit, is intern zeer verdeeld. Een deel van de AWS-parlementariërs voert tot grote ergernis van de liberalen, oppositie binnen het regeringskamp door samen met de post-communistische oppositie de economische plannen van de regering weg te stemmen.

Het inruilen van Jerzy Buzek voor een andere premier maakt daar waarschijnlijk geen einde aan. Maar wat er wel moet gebeuren? Het definitief verbreken van de coalitie biedt voor zowel UW als AWS geen aanlokkelijk perspectief. Vervroegde verkiezingen zouden volgens de peilingen de postcommunistische SLD aan een absolute meerderheid in het parlement kunnen helpen.

De enige politicus die in staat zou zijn om de AWS weer in het gareel te krijgen, is Marian Krzaklewski, de opvolger van oud-president Lech Walesa en de grondlegger van de partij. Het ziet er echter niet naar uit dat Krzaklewski zijn nek wil uitsteken, aangezien hij dit najaar meedoet aan de presidentsverkiezingen waarin hij het opneemt tegen de populaire, zittende president Aleksander Kwasniewski en tegen de 'vader' van Solidariteit, de vrijwel kansloze Lech Walesa.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden