Pools rivierlandschap in Drenthe moet fris leidingwater opleveren

ZUIDLAREN - Natuurliefhebbers moeten nu nog naar Polen voor een van de laatste ongerepte rivierlandschapppen van Europa. Daar, in het dal van Biebrza, kunnen ze uitzonderlijke flora en fauna bekijken rond kronkelende beken, in bloemrijke landschappen of in zompige moerassen.

HANS DE PRETER

Wanneer het aan drie natuurbeschermingsorganisaties ligt, kunnen ze in de toekomst in Drenthe en Groningen in het nieuwe natuurpark 'Hunzedal' elanden zien grazen die het landschap open moeten houden, de zwarte ooievaar zien of otters, edelherten en bevers. Het Drentse Landschap en Het Groninger Landschap werken met het Wereld Natuur Fonds aan een plan om in Noord-Nederland een groot nieuw natuurgebieden te ontwikkelen, waarbij dit Biebrza-dal als voorbeeld dient.

Ze kunnen daarbij rekenen op steun van drie waterwinbedrijven, die de plannen steunen vanwege mogelijkheden voor verantwoorde waterwinning. Het project wordt gedragen door natuurliefhebbers, waterwin-bedrijven, rijk en provincies. De waterbedrijven zien het natuurgebied als toekomstig reservoir voor schoon drinkwater. Rijk en provincies steunen de plannen omdat ze de rereatie-mogelijkheden en de leefbaarheid in het gebied kunnen vergroten.

Onlangs tekenden de natuurbeschermers een overeenkomst met de waterwinners waarin werd afgesproken om samen het Hunzedal te ontwikkelen. Volgens de Waterleidingmaatschappij Drenthe gaan natuur en waterwinning er hand in hand en is er voor beide partijen een 'win-win-situatie': de waterwinbedrijven kunnen in de toekomst meer oppervlaktewater gebruiken, omdat grondwaterwinning leidt tot uitdroging van de bodem.

“De ontwikkeling van het gebied is een van de grootste uitdagingen voor ons. Voor de waterwinbedrijven omdat ook zij onder druk staan om op ecologische wijze drinkwater te gaan winnen. En voor ons omdat het een groot gebied is waar nog veel aan moet worden veranderd. We zullen over de inrichting ook in discussie gaan met recreatie-ondernemers, bewoners, landbouwers en de politiek”, zegt ir. Gerard Veugelers, adjunct-directeur van Het Groninger Landschap.

De waterleidingbedrijven, aangesloten bij de Vereniging Waterwinbedrijven Nederland (VEWIN) streven al enkele jaren naar het combineren van drinkwaterwinning met natuurontwikkeling. Zo streeft het Waterleidingbedrijf Midden-Nederland naar drinkwaterwinning met natuurontwikkeling in de uiterwaarden langs de Lekoevers. Bij het Hunzedal is het voor het eerst dat waterwinners en natuurbeschermers, die elkaar vaak dwars zaten, op deze schaal samenwerken.

Het Hunzedal is nu een bijna 10 000 ha groot, vrij desolaat gebied, zonder veel opmerkelijke natuur in Drenthe en Groningen - de overgang tussen de Hondsrug in het westen en de Veenkolonieën in het oosten. Daar stroomt sinds de voorlaatste ijstijd de Hunze, ooit een grote rivier, die diepe sporen in het landschap naliet. Nu is het een grotendeels rechtgetrokken 32 km lange beek, die uitmondt in het Zuidlaardermeer. Niet alleen dit beekdal en het Zuidlaardermeer staan op de verlanglijst van de natuurbeschermers: een gebied van Emmen via Stadskanaal tot Groningen behoort tot het te ontwikkelen nieuwe, natte natuurreservaat. Het verwerven van de gronden en de inrichting zal zeker 15 jaar gaan duren.

“We staan aan het begin van een ingrijpende verandering van dit gebied in een groot, nat natuurgebied. Het is een uitdaging om op zó'n schaal aan natuurontwikkeling te werken. Het gebied heeft grote potenties en die kunnen we nu samen tot ontwikkeling brengen”, zegt woordvoerder Bertil Zoer van Het Drentse Landschap. Volgens hem is het charmante aan het plan dat de natuurbeschermers niet vanuit het defensief en achteraf opereren, maar vanaf het begin bij de plannen worden betrokken.

Het Hunzedal is door opeenvolgende generaties met sloten en afwateringssystemen steeds beter gedraineerd. De natuurbeschermers willen die sloten dempen, de dijkjes doorsteken en zo veel van die afwatering ongedaan maken, waardoor een vochtig landschap ontstaat.

De plannen passen in het landelijke beleid om vrijkomende schrale landbouwgronden terug te geven aan de natuur. Het plan sluit ook aan bij de door het Rijk geplande ecologische hoofdstructuur en past in de plannen van Wereld Natuur Fonds, de spoorwegen en de ANWB om in Nederland 200 000 hectare natuur te ontwikkelen, onder meer voor de recreërende mens.

“Het stroomdal van de Hunze is zo aantrekkelijk omdat je er één groot, aaneengesloten natuurgebied van kunt maken. Tot nu toe zijn veel natuurgebieden versnipperd en zijn er geen onderlinge verbindingen. Het Hunzedal kan dan aantrekkelijk worden voor de otter en de bever. Dat de eland er ooit wordt uitgezet is geen hobbyïsme of valse romantiek. Ze krijgen dezelfde functie als Schotse Hooglanders en Konik-paarden nu al vervullen: door begrazing voorkomen dat het gebied dicht groeit”, aldus Veugelers.

Het is de bedoeling het Hunzedal in deelprojecten tot ontwikkeling te brengen. Een van de eerste is de kanalisering van De Hunze ongedaan te maken ten westen van Spijkerboor in het Annermoeras. Daar moet de Hunze weer een kronkelende veenrivier worden. Vier oude meanders, die in de jaren '60 door kades werden afgesneden van de Hunze, gaan weer deel uitmaken van het stroomgebied. Het Drentse Lanschap werkt hier samen met Staatsbosbeheer.

Kwelwater

Ook de Drentse en Groningse waterbedrijven zijn al begonnen aan eerste projecten voor ecologische waterwinning in het Hunzedal. De Waterleidingmaatschappij Drenthe gaat in het gebied Breevenen bij Annen in het Hunzedal regenwater winnen dat is neergedaald op de Hondsrug en als kwelwater in het Hunzedal naar boven komt. Het project is er op gericht de snelle afvoer van water te stoppen.

In Groningen is het Waterleidingbedrijf voor de provincie Groningen begonnen met een proef om het fosfaatgehalte in grondwater te verlagen in de Oostpolder. Daardoor zal de algengroei zo sterk afnemen, dat het slootwater weer helder wordt en waardevolle vegetaties terugkeren.

In de Westerbroekstermadepolder bij Hoogezand, naast het Zuidlaardermeer, heeft Het Groninger Landschap inmiddels al een eerder gedempte Hunze-meander uitgegraven en is een natuurgebied ontstaan van 200 hectare.

Voor recreanten is er een vogelkijkhut gebouwd van waaruit men de kiekendief al over het drassige gebied kan zien scheren.

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden