Pools kruis voor goddeloze bolsjewieken

Polen heeft lange tenen. En Rusland mag er graag op stampen. 'Hondsbrutaal!', kopte het Poolse boulevardblad Fakt, 'Komt er in Krakau een monument ter ere van de bolsjewieken?' Moskou wil een eerbetoon voor soldaten van het Rode Leger die stierven in krijgsgevangenschap tijdens de oorlog met Polen in 1920.

Het Russische Genootschap voor Oorlogsgeschiedenis, twee jaar geleden per decreet opgericht door Vladimir Poetin, zamelt geld in voor een kruis op een kerkhof waar 1.200 Russen liggen. Tot nu toe kraaide daar geen haan naar. Heel Europa is bezaaid met oorlogskerkhoven en het is beschaafd gebruik elkaars doden waardig te laten rusten.

Maar deze week gooide de Komsomolskaja Pravda de knuppel in het hoenderhok. Het kruis krijgt een opschrift voor 'de slachtoffers van de Poolse vernietigingskampen'.

Het was maar een gerucht, maar de rapen waren gaar. Als je Polen ergens kwaad mee krijgt, dan is het wel met de woorden Poolse vernietigings- of concentratiekampen. En terecht. Polen heeft nooit vernietigingskampen gebouwd. De Holocaust was het werk van de Duitse bezetters.

Wereldwijd speuren Poolse ambassades in de media naar de gewraakte woorden. Ook deze krant belandde op een zwarte lijst, zonder daar overigens over te worden ingelicht. Het bleek een ambtelijk foutje, want het stukje in Trouw was geheel gewijd aan Warschaus protest tegen het gebruik van de term 'Poolse concentratiekampen'.

In dit geval is er geen sprake van een vergissing. De 'krijgsgevangenen van 1920' zijn een belangrijk wapen in de geschiedspolitiek van het Kremlin. Dat zit zo: na de val van het communisme gaf Moskou schoorvoetend toe verantwoordelijk te zijn voor Katy¿. Katy¿ was een van de plaatsen waar in 1940 op persoonlijk bevel van Stalin 22.000 krijgsgevangen Poolse officieren werden vermoord.

Decennialang gaven de Sovjets de Duitsers de schuld. Maar met de val van het communisme sneuvelde ook de leugen van Katy¿. In Rusland zelf stonden burgerorganisaties op die de waarheid eisten over de stalinistische terreur. Zoals 'Memorial' dat de Polen bijstond bij hun zoektocht naar de waarheid over Katy¿.

Dat vindt men in het Kremlin zeer onaangenaam. Rusland is nog niet zover gevorderd met het verwerken van de eigen met bloed doordrenkte geschiedenis. Stalin staat voor velen nog altijd voor nationale grootsheid, rust en orde. Het resultaat is dat er miljoenen eigen lijken in de kast liggen. Waarom je dus zo druk maken om een paar duizend Polen?

Het Kremlin werkt systematisch aan een alternatieve waarheid. Het Russische ministerie van justitie startte onlangs een procedure om 'Memorial' te delegaliseren. En wat betreft Katy¿ hebben historici in dienst van het Kremlin een alternatief bedacht om verwijten uit Warschau mee te pareren, een anti-Katy¿: de massale sterfte van Russische krijgsgevangenen in de oorlog met Polen in 1920. Zie je wel, jullie waren net zo slecht.

Verschillen met Katy¿ zijn niet besteed aan de Russische propagandamachine. Zowel in 1920 als in 1940 was de Sovjet-Unie de aggressor, die Polen van de kaart kwam vegen. 22.000 keer met een pistool iemand door het hoofd schieten is iets anders dan machteloos toezien hoe tyfus en dysenterie hun tol eisen. Het aantal gestorven Sovjet-soldaten bleek bovendien geen 60.000. Poolse en onafhankelijke Russische historici stelden vast dat het werkelijke aantal tussen 16.000 en 27.000 lag.

Polen laat zich onnodig op de kast jagen. Het opschrift komt er toch niet. Een kruis misschien wel.

Een mooier monument voor de Poolse overwinning op het Rode Leger is toch moeilijk denkbaar: Moskou vraagt om een kruis op het graf van zijn goddeloze bolsjewieken.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden