Politiewet is 'blanco volmacht tot spionage'

Hoewel de nieuwe politiewet gisteren nog even strandde in de bondsraad, blijft het zwijgrecht van artsen, advocaten en journalisten in gevaar.

Antoine Verbij

Minister van binnenlandse zaken Wolfgang Schüuble lijkt de wanhoop nabij. Gisteren moest hij toezien hoe zijn nieuwe politiewet in de Bondsraad (een soort Eerste Kamer) voorlopig strandde. In zijn ogen is dat een ernstige terugslag in de strijd tegen het terrorisme. De nieuwe wet voorziet in een federale politie met verregaande preventieve bevoegdheden.

Critici van de wet zeggen echter geen ’Duitse FBI’ naar Amerikaans model te willen. De politiekorpsen in de deelstaten hebben genoeg bevoegdheden en doen hun werk goed. Voor de federale coördinatie tussen de korpsen zorgt het Bundeskriminalamt (BKA). Die is daarvoor voldoende toegerust, aldus de critici, meer armslag is niet nodig.

De extra bevoegdheden die Schüuble in zijn ’BKA-wet’ inruimt, betreffen het van tevoren bespioneren van potentiële terroristen met behulp van afluisterapparatuur, videocamera’s en computervirussen. Het constitutionele hof heeft al meer dan eens laten weten dat de wet op die punten te ver gaat. Verontruste burgers spreken van de ’totale bewakingsstaat’.

De wet voorziet ook in mogelijkheden om het beroepsgeheim van advocaten, artsen en journalisten te doorbreken. In speciale gevallen kan de politie hen dwingen te getuigen. Daartegen hebben donderdag de drie beroepsgroepen heftig geprotesteerd. Op een gezamenlijke conferentie in Berlijn namen ze een resolutie aan, waarin ze de ’bedreiging van de privacy’ scherp veroordelen.

Michael Konken van het Duitse Journalisten Verbond spreekt van ’een wilde aanval op de persvrijheid’. Duitse media zijn de afgelopen jaren tientallen keren door politie en inlichtingendiensten bespioneerd, vertelt hij. Dat leidde geen enkele keer tot een aanklacht. De nieuwe wet is in zijn ogen een ’blanco volmacht’, die het vertrouwen tussen journalisten en hun informanten ondermijnt.

Kuno Winn van het Verbond van Artsen in Duitsland vreest dat de BKA-wet grote onrust onder de patiënten teweegbrengt. „Ze weten niet meer of wat ze in vertrouwen aan de arts vertellen, nog wel veilig is.” De manier waarop de wet de privacy denkt te beschermen, is volstrekt onvoldoende. „Degene die dat moet gaan controleren, is nota bene zelf ambtenaar van het BKA.”

Ulrich Schellenberg van de Duitse Advocatenvereniging wijst erop dat de beperkingen die de wet aan het spioneren oplegt, ’vaag en onhanteerbaar zijn’. „Ik voorspel u: in twijfelgevallen gaat men gewoon door met spioneren, ook als de grens van het zogeheten ’kernbereik van het privéleven’ is bereikt. Politieambtenaren kunnen dat niet beoordelen.”

Alle drie betreuren ze het dat de wet een onderscheid aanbrengt tussen beroepsgroepen waarvan het beroepsgeheim absolute bescherming geniet, en beroepsgroepen waarvoor dat niet geldt. Tot de eerste groep horen volksvertegenwoordigers, strafpleiters en – op het laatste moment toegevoegd – geestelijken. De politie mag hen niet dwingen hun zwijgrecht op te geven. De andere groep is die van artsen, journalisten en gewone advocaten.

„Dat veronderstelt”, zegt Schellenberg, „dat de ene beroepsgroep in de ogen van de wetgever meer bescherming verdient dan de andere en dus kennelijk hoger gewaardeerd wordt.” Hij meldt dat eerder op de dag bisschop Huber van de evangelische kerk, hem heeft laten weten achter de resolutie van de artsen, advocaten en journalisten te staan.

Schellenberg betreurt het vooral dat de grens die de wet trekt, dwars door zijn eigen beroepsgroep loopt. „Hoe kan een cliënt nu weten of hij met een gewone advocaat of met een strafpleiter van doen heeft? Moet ik soms een boodschap op mijn antwoordapparaat zetten: ’Hier spreekt een gewone advocaat, u kunt worden afgeluisterd’?”

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden