Politieke verschuivingen gaan kabinet-Rutte geen goed doen

Het kabinet Rutte-II kan het een stuk lastiger krijgen als de uitslag van de Provinciale Statenverkiezingen verkeerd uitpakt voor de coalitie. Beeld anp
Het kabinet Rutte-II kan het een stuk lastiger krijgen als de uitslag van de Provinciale Statenverkiezingen verkeerd uitpakt voor de coalitie.Beeld anp

Het wordt vandaag sidderen voor de coalitiepartijen VVD en PvdA. Niet de samenstelling van de twaalf Provinciale Staten eist de aandacht op, maar de uiteindelijke samenstelling van de Eerste Kamer. Vandaag wordt het voor de coalitie nog een stuk lastiger om te regeren, óf blijkt alle vrees uiteindelijk voor niets te zijn geweest.

Lex Oomkes

Regeren zonder meerderheid in de Eerste Kamer is voor premier Mark Rutte inmiddels de gewoonste zaak van de wereld. Met kunst- en vliegwerk en een akkoordje hier en daar, vergaarde hij ook in de Eerste Kamer voldoende steun. Maar na de verkiezingen van vandaag, die hun schaduw vooruitwerpen naar mei wanneer de Statenleden de leden van de senaat kiezen, kan dat een stuk lastiger worden.

De voortekenen, in de vorm van opiniepeilingen, zijn niet gunstig voor het samenwerkingsverband van de twee coalitiefracties en de drie 'bevriende' oppositiepartijen D66, ChristenUnie en SGP, die middels enkele akkoorden het kabinetsbeleid ondersteunen. Mochten de vijf na vandaag zicht houden op een meerderheid in de Eerste Kamer, dan mag dat een verrassing heten.

Motto samenwerking
Mark Rutte probeerde niet voor niets samenwerking het motto te maken van deze campagne. Vooral GroenLinks en het CDA mochten zich in zijn warme belangstelling verheugen. Maar de campagne van de VVD mislukte niet alleen op dit punt.

Rutte kon ook de bemoedigende cijfers van het Centraal Planbureau van vorige week over een doorzettend economisch herstel niet uitbuiten. Alle affaires rond VVD-politici en de crisis over een bankafschrift die minister Ivo Opstelten en staatssecretaris Fred Teeven de kop kostte, waren de liberalen te veel.

De campagne van de VVD werd, na al die geslaagde campagnes van de afgelopen jaren, een voortdurende martelgang bergop. Zo vermoeiend dat het minister Edith Schippers tot de verzuchting bracht dat er een complot gaande is tegen haar partij.

'Moeilijk te vangen'
Het CDA speelde het spelletje 'moeilijk te vangen' deze campagne met verve. Op voorhand zeggen wij geen steun toe, aldus Sybrand van Haersma Buma, omdat Nederland oppositie nodig heeft. Dat zijn partij in de Eerste Kamer 90 procent van de kabinetsvoorstellen tot nu toe steunde, houdt volgens hem geen belofte in.

Deze campagne wilde het CDA zich zo veel mogelijk kunnen afzetten tegen het kabinetsbeleid. Wat er na deze stembusgang gebeurt, zien de christen-democraten dan wel weer - met naar ze hopen meer zetels in de senaat.

Maar ook als Rutte vandaag een grote Houdini-act ten beste geeft en er voor de vijf partijen onverwacht toch een meerderheid is weggelegd, is de toekomst voor het kabinet ongewis.

D66-voorman Alexander Pechtold stelde al maanden geleden dat meerderheden niet alles hoeven te zeggen. De onderlinge verhoudingen, ook tussen de vijf partijen, kunnen na vandaag zodanig verschoven zijn dat conflicten wel ingebakken moeten zijn.

VVD-minister van volksgezondheid Edith Schippers: complot tegen de VVD? Beeld anp
VVD-minister van volksgezondheid Edith Schippers: complot tegen de VVD?Beeld anp

Electorale klap
Wordt de PvdA in de senaat gehalveerd? Hoe wordt dan de verhouding tussen de twee regeringspartijen? Overleeft partijleider Diederik Samsom de derde opeenvolgende electorale klap? Het natuurtalent canvassen hield zich in deze campagne opvallend op de achtergrond.

Wat betekent het voor de verhoudingen, mocht D66 na vandaag kans krijgen de grootste fractie in de nieuwe senaat te leveren? Kan Pechtold zijn achterban dan nog overtuigen met het argument dat niets zo profijtelijk is als de gedoogrol die zijn partij nu heeft?

En wat zijn de gevolgen, mocht de PVV na de Statenverkiezingen de grootste partij in Nederland blijken te zijn? De partij van Geert Wilders liet een uiterst slecht rapport achter na vier jaar vertegenwoordiging in alle Staten. Alle ruzies en afsplitsingen kleven echter niet aan de leider, die in deze campagne als vanouds tierde en fulmineerde en de oneliners te pas en te onpas over de kiezer uitstrooide.

Uit tal van onderzoeken blijkt bovendien dat de PVV-kiezer niet gecharmeerd is van bestuurlijke verantwoordelijkheid. Het 'hij zegt het toch maar mooi' houdt een enorme aantrekkingskracht.

De verkiezingen van vandaag zullen regeren moeilijker maken. Maar dat wil zeker niet automatisch zeggen dat het kabinet ook aan het eind van zijn bestaan komt. Zoals Rutte en Samsom tijdens de campagne ook benadrukten: zij willen verder met de coalitie. Al zal de strategie wel fundamenteel moeten worden aangepast.

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden