Politieke thriller over ondergang museum

Om een boeiende documentaire te maken over zoiets prozaïsch als de voorbereiding van de bouw van een museum, moet een programma- maker wel over heel grote kwaliteiten beschikken. Zowel journalistieke als filmtechnische. De journalist in de documentairemaker moet aanvoelen dat hij, hoe saai het onderwerp op het eerste gezicht ook lijkt, explosief materiaal in handen heeft. De filmer in hem dient een idee te hebben van hoe hij die explosie spannend in beeld gaat brengen, beginnend bij het lontje en eindigend bij de grote knal.

Michiel van Erp beschikt over al die kwaliteiten. Drie jaar lang volgde hij Kamerdebatten, museale overleggen en gemeentelijke hoorzittingen die moesten leiden tot de bouw van het Nationaal Historisch Museum (NHM), en telkens weet hij uit die ongetwijfeld oeverloze brij exact die krenten te pikken die de kijker boeien. Hij doet dat op z'n Van Erps, dat wil zeggen: terloops. Alsof hij bij toeval precies op het juiste moment zo'n vergadering binnenwandelt. In werkelijkheid had Van Erp na drie jaar filmen driehonderd uur materiaal, dat hij voor zijn NTR-documentaire 'Postmoderne hutspot' moest terugsnoeien tot zo'n anderhalf uur.

Van Erps beproefde fly on the wall-methode werpt ook nu weer zijn vruchten af. Als programma- maker is hij zo goed als onzichtbaar en laat hij het verhaal vertellen door politici en museumdirecteuren in debat. Korte interviews dienen alleen om de hiaten in dat lopende discours te dichten. Als kijker krijg je zo het idee dat je deel uitmaakt van een stuk geschiedenis in wording. Je ziet geen terugblikken, maar zit middenin de hitte van het moment: een politieke thriller.

Oppervlakkig bezien lijkt het alsof het museum, dat 'iedereen' wilde, strandt op de locatie: minister Plasterk en de museumdirecteuren Schilp en Bijvanck willen het vestigen aan de Rijn in Arnhem, de Kamer houdt vast aan een plek naast het Arnhemse Openluchtmuseum. In weer zo'n prachtig fly on the wall-moment zien we hoe Groninger Museum-directeur Kees van Twist bijna achteloos uit z'n mond laat vallen: "Het gaat natuurlijk om heel wat anders dan de plek."

Van Erp brengt het schootsveld waarin het museum in wording ten slotte sneuvelt feilloos in beeld: politieke competentiestrijd, botsende ego's, tegenstelling tussen stad en platteland en overdreven Haagse bemoeizucht.

Atzo Nicolaï, voorzitter van de Raad van Toezicht van het NHM, legt de vinger precies op de zere plek: "De Kamer voelt zich overvallen door Plasterks keuze voor Arnhem. Sommigen hadden liever Den Haag gezien. En nu komt hij ook nog eens met een andere plek in Arnhem. Dat is voor velen onverteerbaar."

Het CDA speelt volgens 'Postmoderne hutspot' een sleutelrol in het mislukken van het NHM. Erik Schilp betitelt aan het eind met name Nout Wellink als kwade genius. Als de omstreden bankier, maar vooral ook voorzitter van de Raad van Toezicht van het Openluchtmuseum en vooraanstaand CDA'er niet met Balkenende had gebeld om de Rijn-locatie te dwarsbomen, was er, volgens Schilp, niets aan de hand geweest.

Wellink overrulede Plasterk, die nauwelijks meer iets te zeggen heeft over 'zijn eigen ' museum. Dat is de finale doodsknal in Van Erps museummoord.

undefined

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden