Politieke partijen: bezint eer gij nieuwe leden wint

Beeld reuters

Menig net aangetreden partijvoorzitter belooft het ledental flink te zullen verhogen. Herinnert u zich het vaste voornemen van Hans Spekman vier jaar geleden nog? Hij zou het aantal PvdA-leden wel eens even van 54.000 naar 100.000 opkrikken.

De teller staat nu in werkelijkheid op 49.000. Nadien hebben we ook nooit meer iets van Spekmans voornemen vernomen, net zomin als van zijn andere belofte om het partijkantoor van de Amsterdamse Grachtengordel naar een Utrechtse volkswijk te verplaatsen.

De PvdA is niet de enige partij die met structureel ledenverlies kampt, en al evenmin is dit een uitsluitend Nederlands fenomeen. In de huidige netwerksamenleving vol vluchtige contacten is het voor elke organisatie lastig mensen tot een vaste verbintenis te verleiden. Daarom wordt in diverse politieke partijen nagedacht over andere manieren om contact te onderhouden met niet-leden. Eén daarvan is om tegen een zeer geringe betaling niet-leden te laten meestemmen over de nieuwe leider. Onder andere de PvdA voelt daar wel voor. Het is een weinig origineel idee - sommige staten in de VS kennen al decennia lang zulke zogeheten 'open primaries' - maar gedurfd is het zeker.

Labour naar links
De Britse zusterpartij van de PvdA kent bijvoorbeeld een lage contributiedrempel voor het lidmaatschap, waarmee dan wel meteen een stem in de huidige 'leadership contest' kan worden verkregen. Eén-derde van alle stemgerechtigden werd pas de week voor het verzenden van de stembiljetten lid van Labour of een vakbond, dan wel registreerde zich voor slechts £ 3,- als 'supporter'. Van de vier kandidaten lijkt de uiterst linkse Jeremy Corbyn nu het populairst, vooral onder de nieuwe aanwas. Hij wil de Labour Party verder naar links trekken. Zijn plannen lijken zo te zijn opgediept uit de vuilnisemmer die zijn partij na de jaren tachtig vulde, een decennium waarin Labour zich ook al met de meest extreme standpunten onmogelijk had gemaakt. Corbyn kijkt in alle opzichten niet vooruit maar achterom. Hij is dus letterlijk een 'reactionair', zoals men dat in linkse kringen placht te noemen.

Voor Corbyn is Karl Marx nog steeds een grote held, in plaats van iemand die er met zijn 'wetten' der geschiedenis - 'Verelendung', Kladderadatsch, een spontaan verdwijnende socialistische staat, et cetera - lelijk naast heeft gezeten. Corbyn ziet in terreurbewegingen als Hamas en Hezbollah 'our friends'. En hij wil de beruchte 'Clause 4' terug, de belofte die Labour tot in de jaren negentig in haar program had om zoveel mogelijk economische sectoren te naasten. Had Tony Blair zijn partij twintig jaar geleden eindelijk van die ballast bevrijd, komt Corbyn er weer mee aanslepen.

Droomkandidaat
Indien ik een Britse conservatief of liberaal-democraat zou zijn, dan was Corbyn mijn droomkandidaat. Als conservatief zou ik Labour graag voor een paar pond met Corbyn als leider opzadelen, zodat de Tories in 2020 gegarandeerd zijn van de verkiezingsoverwinning. Als LibDem zou ik net zo graag op die wijze Labour uit het politieke midden wegdrijven, opdat mijn partij de kans zou krijgen zich van de zware nederlaag eerder dit jaar te herstellen. Een eventueel over vijf jaar teleurgestelde conservatieve kiezer zal immers nooit op het oude Labour dat naar de jaren tachtig ruikt stemmen, en moet dan vanzelf naar de LibDems gaan of toch bij zijn partij blijven.

Achter de lage drempel voor een partijlidmaatschap dat direct de volle rechten geeft, lijken al met al voor partijen verraderlijke valkuilen te liggen. Het is een heel goede, democratische zaak indien partijleden zich kunnen uitspreken over de vraag wie de nieuwe politieke voorman of -vrouw gaat worden. Maar evenzo is het wijs om die stem voor te behouden aan leden die werkelijk een band met de partij hebben. Zo'n band kan blijken uit een contributie die hoger is dan een paar ponden of euro's alsmede uit een verbondenheid die langer dan bijvoorbeeld één jaar duurt. Dit oogt misschien niet hedendaags netwerkachtig, maar een politieke partij doet er goed aan te waarborgen dat uitsluitend leden die het beste met haar voor hebben een stem in het kapittel krijgen.

De termijn om je als 'supporter' van Labour aan te melden en vervolgens je stem uit te brengen in de 'leadership contest' is inmiddels verstreken. Ik heb er te laat aan gedacht om na te gaan of de strijd zó open was dat ook niet-Britten eraan kunnen meedoen. Jammer, want ook als Nederlander was het het overwegen waard geweest om voor een paar pond met een stem op Corbyn alvast zeker te stellen dat Labour in 2020 op een volgende verkiezingsnederlaag afstormt.

Patrick van Schie is historicus en directeur van de TeldersStichting, de liberale denktank van Nederland, verbonden aan de VVD. Hij schrijft deze column op persoonlijke titel.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden