Politieke onrust groeit over miljarden voor verpleeghuizen

Beeld anp

Minister Dijsselbloem wil een ‘noodrem’ vanwege hoge uitgaven, maar kan dat wel?

Als de minister van financiën aan de noodrem wil trekken, dan is er wat aan de hand. PvdA-minister Jeroen Dijsselbloem vindt dat er de komende jaren wel erg veel geld naar de verpleeghuizen gaat. Een nieuwe personeelsnorm waar de Tweede Kamer zelf om vroeg, blijkt miljarden te kosten.

De uitspraak van Dijsselbloem, woensdag in Het Financieele Dagblad, duidt op groeiende politieke onrust over de extra miljarden voor de ouderenzorg. Vrijdag onthulde Trouw dat die uitgave een probleem vormt in de kabinetsformatie, en dat VVD, CDA, D66 en ChristenUnie nog geprobeerd hebben eronderuit te komen. De nieuwe personeelsnorm voor verpleeghuizen is echter al op papier vastgelegd en juridisch bindend. Veel fracties in de Tweede Kamer zeggen dat zij nooit hebben beseft dat de uitgave een verplichting zou worden.

Een nieuw kabinet is verplicht om de verpleeghuizen genoeg geld te geven om aan de norm te voldoen. Met het huidige budget kunnen de verpleeghuizen de norm niet halen. Naar schatting loopt de extra uitgave op richting 2,1 miljard euro per jaar, bovenop het geld dat nu al naar de verpleeghuizen gaat.

Minister Dijsselbloem van financiën vindt dat zo’n manier van geld uitgeven niet voor herhaling vatbaar is. Hij pleit voor een ‘noodremprocedure’. “Wat me zorgen baart, is dat we een wet hebben gemaakt die zo'n grote beslissing uit handen van de politiek haalt. Je zou boven een bepaald bedrag toch een noodremprocedure moeten inbouwen, zodat de politiek het nog een keer kan wegen”, zei Dijsselbloem woensdag in Het Financieele Dagblad. Als PvdA-minister kritiseert hij daarmee ook de werkwijze van zijn partijgenoot en de verantwoordelijk staatssecretaris, Martin van Rijn. Die regelde de nieuwe kwaliteitsnorm voor de verpleeghuizen.

Minder geld

Betekent dit dat het zittende of het komende kabinet alsnog aan de noodrem kan trekken, en de verpleeghuizen minder geld krijgen dan de geplande twee miljard? Dijsselbloem vindt dat de politiek boven een bepaald bedrag een nieuw besluit moet kunnen nemen.

De kans is klein dat het met de verpleeghuizen gebeurt. Dat kan alleen als de Kamer besluit om de nieuwe kwaliteitsnormen weer te schrappen. Maar dat ligt gevoelig, omdat het lastig aan kiezers is uit te leggen dat het extra geld voor verpleeghuizen nu alweer zou worden teruggedraaid.

De Tweede Kamer vroeg vorig jaar unaniem om nieuwe personeelsnormen voor verpleeghuizen. Staatssecretaris Van Rijn regelde het. Er kwam een nieuwe kwaliteitsnorm, opgesteld door het onafhankelijke Zorginstituut. Juristen van het ministerie van financiën hebben dit voorjaar nog bevestigd dat de norm juridisch bindend is voor de verpleeghuizen, en dat ze het benodigde geld ervoor moeten krijgen, hoe dan ook. In de norm staat onder andere hoeveel personeel er op welke uren minimaal aanwezig moet zijn op een afdeling.

Vanaf het begin was al bij de Kamer bekend dat voor de kwaliteitsslag waarschijnlijk minstens 1,3 miljard tot eerder 2 miljard euro per jaar extra nodig zou zijn. Geen Kamerfractie stopte de staatssecretaris, of eiste een apart besluit over de uitgave van zoveel geld.

Andersom heeft staatssecretaris Martin van Rijn zelf nooit expliciet benoemd dat het invoeren van een kwaliteitsnorm automatisch betekende dat de verpleeghuizen het geld moeten krijgen om die kwaliteit te halen. In mei maakte hij dat pas expliciet, na de verkiezingen.

Dijsselbloem vindt dat de Tweede Kamer geen 'krokodillentranen' moet huilen. De Kamer heeft gekregen waar ze om vroeg. Veel fracties erkennen dat ook. Er is geen partij die de uitgave van twee miljard wil terugdraaien. De meeste fracties zijn stiekem wel blij dat het via een juridische constructie opeens voor jaren is geregeld.

Procedure is het probleem

Wel is er onvrede over de procedure. “Het hoort een politieke keuze te zijn om 2 miljard uit te geven aan de ouderenzorg”, zegt PvdA-Kamerlid Henk Nijboer. Maar volgens hem was het dat ook: “Het geld komt er omdat de Kamer wilde dat de kwaliteit van de verpleegzorg omhoog gaat.”

Volgens D66-Kamerlid Vera Bergkamp is de uitgave van twee miljard zelf het probleem niet, maar de procedure wel. “Het is prima dat er meer geld naar de verpleeghuizen gaat. Maar hoeveel geld, en dat het verplichtend zou zijn, dat werd ons pas na de verkiezingen helder. Daar is in de Kamer tot die tijd geen debat over gevoerd.” D66 wil bijvoorbeeld debat over de vraag of het geld niet anders verdeeld moet worden, zodat ook ouderen thuis van de financiële injectie kunnen profiteren.

Lees ook:
Het nieuwe kabinet zit vast aan de twee miljard voor verpleeghuizen
Kabinet trekt twee miljard uit voor zorgpersoneel dat er niet is

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden