Politieke koehandel hoort bij Raad van State

De benoeming van een vicevoorzitter is iets transparanter dan veertig jaar geleden. Maar verder is er niet veel veranderd.

De geschiedenis herhaalt zich nooit, maar lessen worden er blijkbaar ook niet uit getrokken. Aan de benoemingsprocedure voor het vicevoorzitterschap van de Raad van State zit nog steeds een luchtje. De gang van zaken kan het daglicht nauwelijks verdragen en is schadelijk voor het aanzien van de politiek. Maak er dan een écht open sollicitatieprocedure van. Dan wordt Piet Hein Donner het waarschijnlijk niet, maar het spel wordt wel doorzichtiger en eerlijker.

De benoeming van een nieuwe vicepresident van de Raad van State heeft vaker tot politieke onrust geleid. In het verleden merkten we daar weinig van, omdat het zich grotendeels in achterkamertjes afspeelde. Neem de opvolging van de legendarische Louis Beel in 1972. De 'onderkoning' zelf voelde het meest voor Marinus Ruppert. De KVP, die na het verlies van het voorzitterschap van de Tweede Kamer en het premierschap, deze toppositie in het landsbestuur graag in handen wilde houden, schoof echter oud-premier Piet de Jong naar voren.

Toenmalig premier Barend Biesheuvel (ARP) zat ermee in zijn maag. Als hij Ruppert zou benoemen leek dat op vriendjespolitiek, want die was ook van de ARP. Bovendien zou hij zich dan de woede van de KVP op de hals halen. Complicerende factor was dat Dries van Agt, minister van justitie én katholiek, ook niets voor De Jong voelde. Gezocht werd daarom naar een compromiskandidaat.

Biesheuvel stelde oud-minister Ivo Samkalden voor, burgemeester van Amsterdam en lid van de PvdA. De KVP was not amused en bewerkte Biesheuvel om toch voor De Jong te kiezen, hoewel die geen schijn van kans maakte. Na twee stemmingen won Samkalden nipt: 9-8 (Van Agt was vóór). Ruppert werd tweede; over De Jong was niet eens gestemd. Maar Samkalden zag er uiteindelijk van af.

Om verdere politieke schade te voorkomen, besloot het kabinet even maar geen opvolger voor Beel te benoemen. Pikant detail: minister Geertsema (VVD) van binnenlandse zaken had tegenover Biesheuvel nog anderen genoemd voor de post van vicevoorzitter van de Raad van State, onder wie André Donner, de vader van Piet Hein. Pas op 20 juli 1973, onder het kabinet-Den Uyl, werd een nieuwe onderkoning benoemd: Ruppert. De procedure had ruim anderhalf jaar geduurd.

De gang van zaken in 2011 lijkt anders, maar kent toch opvallend veel gelijkenis met bijna veertig jaar eerder. Er is nu veel meer openbaarheid en de media zitten erbovenop. Er is zelfs een advertentie geplaatst zodat iedereen kan solliciteren. Maar het is schijntransparantie.

Nog steeds verdelen de drie traditionele politieke stromingen in ons land de topbanen. Ze houden nauwgezet bij welke partij premier, Kamervoorzitter en vicepresident mag leveren. De overeenkomsten met 1972 zijn zelfs opvallend groot: de liberalen leveren nu ook geen kandidaat, de christendemocraten in verval willen de post graag binnenhalen en een sociaaldemocratische compromiskandidaat weigert de benoeming (Cohen).

Van de auteur verschijnt binnenkort 'Mooie Barend', een biografie over oud-premier Barend Biesheuvel.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden