Politieke doorbraakbeweging / Oudkerk wil 'gat van Fortuyn' vullen

PvdA-coryfee Rob Oudkerk wil met een grote, progressieve volkspartij de electorale ruimte opvullen die door toedoen van Pim Fortuyn is ontstaan. Zo mogelijk moet de PvdA de kern van zo'n partij vormen, maar Oudkerk acht het waarschijnlijker dat er een nieuwe beweging nodig is. Hij ziet ook ver buiten zijn eigen partij geestverwanten die in zijn voor zo'n doorbraakbeweging.

,,Er ligt een pak zetels voor het oprapen in het gat op de politieke markt dat Pim Fortuyn heeft achtergelaten'', zegt de prominente PvdA'er Rob Oudkerk. ,,Een charismatische persoon die in dat gat stapt is zó goed voor zestig kamerzetels. Dus laat dat dan maar een verlichte sociaal-democraat zijn en niet iemand met verkeerde ideeën, want daarvoor bestaat in onze samenleving intussen ook een voedingsbodem.''

Oudkerk zou zelf graag mede die ruimte opvullen. ,,Het is buitengewoon interessant om dat met een aantal mensen te doen. Ik doe het liever zelf met een stel mensen dan dat ik in de krant lees dat anderen het hebben gedaan. En ik ken VVD'ers en mensen in andere partijen die ook staan te trappelen.''

Een van die VVD'ers is volgens Oudkerk de jonge staatssecretaris van sociale zaken Mark Rutte met wie hij veel te maken heeft. ,,Wij verschillen over sommige dingen sterk van mening, maar geloof mij, Rutte past zo in die brede progressieve volkspartij. Ik herinner me een bestuurlijk overleg dat we op 4 december vorig jaar in Krasnapolsky hadden. Hij veegde me de mantel uit dat ik het met de sociale dienst allemaal niet goed deed. Vervolgens hadden we het over hoe we de samenleving zouden willen inrichten, wat voor ons de belangrijkste uitgangspunten zijn. Daar waren we heel snel uit. Iedereen denkt dat die Rutte vergeleken met mij de andere kant van het politieke spectrum is, maar daar geloof ik geen bal van. Dat is gewoon een progressieve politicus en een modern bestuurder waar het land grote behoefte aan heeft. Neem zijn wet 'werk en bijstand'. Rutte is ervan overtuigd dat als je mensen aan werk kunt helpen, gewoon betaald werk of vrijwilligerswerk, dat het dan met hun participatie in de maatschappij en hun integratie ook wel goed komt. Ik denk er exact hetzelfde over. Hij vindt zo'n beleid liberaal, ik vind het sociaal-democratisch en de Rotterdamse CDA-wethouder van sociale zaken Sjaak van der Tak vindt het christen-democratisch. Die past ook in de club.''

Ook bij de SP herkent Oudkerk geestverwanten. ,,Ik heb net een mailtje gestuurd aan hun gemeenteraadslid Willem Paquay, die had weer wat te mekkeren. Maar inhoudelijk verschil ik daar vaak ook niet mee van mening. Ik was eind mei uitgenodigd voor een groot politiek café dat de SP elke maand organiseert in Amsterdam. Daar heb ik een heleboel mensen ontmoet die stuk voor stuk potentiële progressieve volkspartij-types zijn en die dingen zeggen die je tegenwoordig ook op een VVD-congres kunt horen. Maar, ik heb het niet over de oude generatie van de Balkenendes, de Zalmen en de De Graaffen van deze wereld. Volgens mij was Fortuyn, even afgezien van een aantal van zijn standpunten die ik niet deelde, ook op zoek naar zo'n breed volksfront.''

De huisarts/politicus is een gepatenteerd voorstander van een tweepartijenstelsel. ,,Ja, net als Wouter Bos. Lekker helder, duidelijke tegenstellingen, dat is goed voor de democratie.'' Oudkerk gelooft heilig in de kansen van een brede, progressieve volkspartij. ,,Nederland moet verdeeld worden in progressief en conservatief en niet in links en rechts. Dat zou op termijn tot een omkering van de krachtsverhoudingen leiden. Progressief vijfentachtig zetels, conservatief vijfenzestig.''

De Amsterdamse wethouder van sociale zaken wil daartoe een doorbraak tot stand brengen dwars door alle partijgrenzen heen. Hij vindt dat de tijd rijp is om te kijken of zo'n poging kans van slagen heeft. ,,Je zou een soort Des Indes-overleg moeten starten (politici uit PvdA, VVD en D66 begonnen in de jaren zeventig in het Haagse hotel Des Indes gesprekken over de eventuele vorming van een paarse regering, RvdB) om de mogelijkheden te verkennen, maar dan wel in de openbaarheid. Ik praat hier serieus over met mensen uit eigen kring en uit andere partijen. Nu is het allemaal nog een beetje ad hoc'erig, maar ik ben vast van plan ook actie te gaan ondernemen. Ik wil onderzoeken hoe we de electorale ruimte kunnen opvullen die Fortuyn heeft achtergelaten.''

,,Als de PvdA zo kan veranderen dat ze de ruimte in samenwerking met andere partijen kan opvullen, des te beter. Wat zal je dan de moeite nemen om een nieuwe partij te beginnen? Maar ik ben daar niet hoopvol over. Aan de andere kant, alles kan. Ik ben hondstrouw aan de PvdA, dus ik ga niet nu al zeggen dat het niks wordt. Maar feit is: veranderingen in de PvdA gaan niet of moeizaam. En ik wil liever dat zo'n proces makkelijk verloopt. Kortom: kan de PvdA het vehikel zijn voor zo'n progressieve volkspartij die het door Fortuyn achtergelaten gat gaat opvullen, dan is dat prima. Zo niet, dan moet je ook niet te beroerd te zijn om te zeggen das war einmal. Het gaat niet om de PvdA, het gaat om het sociaal-democratische gedachtegoed. Wat dat betreft ben ik iets verder dan partijvoorzitter Ruud Koole, die vindt dat de PvdA het vehikel moet zijn voor die moderne progressieve volkspartij.''

Oudkerk is huiverig om een al te formele structuur te kiezen voor het doorbraak-overleg dat hem voor ogen staat. In 1994 was hij een van de initiatiefnemers van het Trias-beraad, een overleggroep van aanstormende talenten in de paarse kamerfracties die de politieke mores in Nederland op de schop wilden nemen en die volgens Oudkerk ook wel voelden voor de idee van een moderne progressieve volkspartij. Zodra de formele overlegstructuur een feit was, moesten de deelnemers zich onophoudelijk tegenover hun fractie(leiding) verantwoorden over wat ze aan het doen waren.

,,Ik vind het nu wel lekker rustig, dus misschien moeten we het geen al te formeel karakter geven. Maar het is me wel ernst. Sommige mensen geloven er meer in dat we de natuurlijke loop der dingen een beetje helpen. Misschien moet ik gewoon een stuk of twintig mensen bellen en zeggen kom zondag bij me langs, dan gaan we eens praten. Dan zal niemand vragen wat er op de agenda staat. En dan kom je misschien in twee uur wel veel verder dan wanneer je het formaliseert.''

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden