Politieke crisis / Balkenende had breuk met VVD moeten riskeren (opinie)

Premier Balkenende had harder moeten optreden tegen de VVD. Dan maar een minderheidskabinet, met alleen CDA-ministers.

Ongeveer iedere week wordt er nieuw staatsrecht geschreven. Niet in studeerkamertjes, maar in het parlement. Afgelopen week was het weer zover. In een recordtijd na de verkiezingen steunde de meerderheid van de Tweede Kamer een motie inzake het generaal pardon voor x (het echte aantal weet niemand meer) asielzoekers. Een duidelijk statement tegen minister Verdonk. Vervolgens bleven deze motie en de gevolgen een week lang zweven.

Ook de nieuwbakken overijverige Kamer, die deze actie inzette in een vlaag van onervarenheid en opportunistische dadendrang – opgestookt door een verongelijkte Wouter Bos – wist niet om te gaan met de aangenomen motie. De eerdere dadendrang werd versterkt door een motie van afkeuring tegen minister Verdonk, om haar te dwingen óf de motie uit te voeren óf op te stappen.

En toen kregen we het urenlange crisisberaad van het kabinet, woensdag. Vier varianten waren mogelijk: het ontslag van het gehele kabinet, het ontslag van minister Verdonk, het vertrek van het VVD-deel in het kabinet of het aanblijven van het gehele kabinet. Uiteindelijk kwam er een mix van de tweede en de vierde optie uit. Het CDA zag de nieuwe realiteit en wilde niet opstappen. De eerste variant was snel weg. Het CDA stuurde, aldus de overlevering, aan op het vertrek van Verdonk.

En toen gebeurde het meest schandelijke van deze crisis. De VVD had besloten dat ze dan met alle VVD-bewindslieden zou opstappen. De leiding van de VVD had namelijk door dat wanneer enkel minister Verdonk zou opstappen, dit, wederom, zou leiden tot een enorm publiciteitsmoment voor Verdonk en wellicht tot een definitieve scheuring in de partij.

Verdonk en haar aanhangers zouden zich in de steek gelaten voelen door de andere VVD’ers die wel zouden aanblijven en zouden de finale stap, die al ruim een half jaar in de lucht hangt, zetten. Dus werd voor de variant gekozen dat Verdonk het grootste deel van haar portefeuille moest inleveren, dat de VVD dit asielbeleidsonderdeel van het kabinetsbeleid niet meer steunde, maar dat de VVD-bewindslieden ’aanblijven omwille van het landsbelang’.

Onzin, ze blijven enkel aan omwille van het partijbelang en daar zijn andere zaken ondergeschikt aan gemaakt. Via, wederom de overlevering, lezen we dat premier Balkenende het niet te hard durfde te spelen richting de VVD, omdat hij bang was met een kabinet met alleen het CDA over te blijven, hetgeen onwerkbaar zou zijn.

Dat begrijp ik niet. Deze variant zou veel wenselijker zijn geweest dan een partij aan boord te houden die partijbelang boven landsbelang stelt.

Het opportunisme, en de facto de echte reden van aanblijven en de non-existentie van eenheid van kabinetsbeleid, werden gedemonstreerd door vice-premier Zalm en minister Verdonk door een eigen persconferentie te organiseren. Niet in Nieuwspoort, maar in het gebouw van het ministerie van algemene zaken.

Natuurlijk, een kabinet met alleen christen-democraten (voor het eerst sinds het kabinet-Zijlstra in de jaren zestig) steunend op 41 zetels in de Tweede Kamer verdient niet de schoonheidsprijs. Maar dit was te verkiezen geweest boven de huidige uitkomst. Zo nodig had het CDA de opengevallen posten in het kabinet ook nog kunnen opvullen met nieuwe bewindslieden. Nu blijft het misplaatste beroep op landsbelang van de VVD hangen. Premier Balkenende ziet oud-premier Jelle Zijlstra als grote voorbeeld. Hij had dat kunnen concretiseren door het harder en zuiverder te spelen richting de VVD.

Als kiezers iets aangetoond hebben de afgelopen jaren, dan is het dat ze genoeg hebben van de machtsspelletjes van partijen en individuele politici, die steeds bovengeschikt gemaakt worden aan de echte publieke zaak.

Het was de zoveelste typisch Haagse week in Nederland. Het meest geruststellende van de afgelopen dagen is dat de meeste mensen in Nederland deze week gewoon naar hun werk zijn gegaan, dat de economie floreert en de kerstinkopen weer alle records breken. De samenleving draait goed, nu Den Haag nog.


Frank van den Heuvel is lid van de redactie van Christen-Democratische Verkenningen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden