Politiek zal zich grondig moeten bezinnen op verhouding met NS

De mening van de krant, verwoord door leden van de hoofdredactie en senior redacteuren.

Wat een parlementaire enquête had moeten worden naar de aanbesteding en exploitatie van een hogesnelheidslijn, is uitgedraaid op een onderzoek naar de privatisering van de Nederlandse Spoorwegen. Natuurlijk, er ging ontzettend veel verkeerd bij de bouw van flitstreinen door de Italiaanse aannemer. Uit tal van verhoren de afgelopen weken door de parlementaire enquêtecommissie van de Tweede Kamer bleek dat er veel mis was met het toezicht op de bouw, de kennis van AnsaldoBreda zelf en het besluit van NS een eigen flitstrein te ontwikkelen.

Maar uiteindelijk is dat niet de belangrijkste les die uit de 37 verhoren van de afgelopen weken naar voren komt. Die belangrijkste les is en blijft dat er bar weinig klopt van de verhouding tussen de staat en de NS. De staat is hier breed opgevat. De Tweede Kamer, opeenvolgende kabinetten, de ministeries van financiën en, voorheen, verkeer en waterstaat, alle spelers op het veld van het openbaar vervoerbeleid hebben de afgelopen decennia nadrukkelijk gefaald. Aan het einde van de openbare verhoren maakte interim-topman van de NS, Engelhardt Robbe, namens zijn bedrijf excuses aan de treinreiziger. Op het excuus van de beleidsverantwoordelijken moet worden gewacht.

De 'paarse' coalitie van PvdA, VVD en D66 besloot in de jaren negentig het spoorvervoer uit handen van de overheid te halen. De NS werden op afstand gezet, de infrastructuur werd ondergebracht bij ProRail - een apart bedrijf - en commerciële spelers mochten meedoen op het spoor.

De verhouding tussen overheid en NS, dat een staatsbedrijf bleef, werd echter knullig geregeld. Het is de vraag of dat anders gekund had bij een privatisering die probeerde markt en overheid met elkaar te verzoenen. De privatisering was de moeder van alle kwaad, zoals oud-commissaris Jan Timmer in zijn verhoor stelde.

NS konden een economisch onverantwoord bod doen op de concessie voor de hogesnelheidslijn, omdat verlies en winst voor het bedrijf een kwestie van vestzak en broekzak zijn. Risico's kunnen op de staat en dus op de belastingbetaler worden afgewenteld.

De NS moesten en zouden de lijn exploiteren. Buitenlandse bedrijven waren taboe. De politiek zal, als het rapport van de enquêtecommissie er is, zich moeten afvragen of privatisering van het openbaar vervoer wel zo'n goede oplossing is en, zo ja, of dat bij het spoor dan niet consequenter moet worden doorgevoerd. Vooralsnog heeft twijfel de overhand.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden