Politiek vertilde zich aan Fyra

analyse | Staatssecretaris moet ook bloeden voor politieke doodzonden van tal van vroegere ministers

De klappen van het Fyra-rapport werden gisteren opgevangen door Wilma Mansveld. Aan het begin van de middag presenteerde de parlementaire enquêtecommissie haar vernietigende conclusies over het mislukken van het miljardenproject, amper drie uur later was de PvdA'er staatssecretaris af. "Ik heb dingen niet goed gedaan", sprak Mansveld. Waarna ze per direct aftrad.

Voor Mansveld werd de situatie snel onhoudbaar. De commissie constateert dat zij de Tweede Kamer bij herhaling onjuist en onvolledig heeft geïnformeerd, een politieke doodzonde. Zo beweerde Mansveld eind 2012 dat 'niemand de slechte prestaties van de Fyra had verwacht', terwijl haar ministerie wist van grote problemen met de flitstrein.

Een kort overleg met de PvdA-top was gisteren genoeg voor Mansveld om haar conclusie te trekken. 'RTL Nieuws' meldde 's avonds dat Sharon Dijksma, nu staatssecretaris van economische zaken, haar opvolgt.

Het is een bekende Haagse reflex: op dagen zoals deze klinkt de vraag 'welke kop moet rollen' het hardst. Mansveld was een voor de handliggend slachtoffer. Vanwege perikelen bij spoorbeheerder ProRail stond haar baan al langer op de tocht.

Het aftreden van Mansveld leidt af van een groter probleem, het haast stelselmatig verkeerd inlichten van de Kamer door achtereenvolgende bewindslieden die belast waren met de Italiaanse flitstrein. Dit was, zo blijkt uit het enquêterapport 'De reiziger in de kou', meer regel dan uitzondering. De Kamer is 'op verscheidende momenten (...) ontijdig, onvolledig of onjuist geïnformeerd' en daardoor 'op het verkeerde been gezet'. Eén keer zijn Kamerleden zelfs 'misleid' door het kabinet.

Mansveld zei gisteren: "Een bewindspersoon is niet alleen verantwoordelijk voor wat hij zelf beslist maar ook voor datgene dat hij aantreft." En: "Het is mijn democratische plicht om met mijn aftreden verantwoordelijkheid te nemen voor eventuele fouten van voorgangers."

Het was een overduidelijke verwijzing naar inmiddels vertrokken bewindslieden die net zo veel, of zelfs meer, valt te verwijten. De lijst met boosdoeners is lang. Tineke Netelenbos (minister van 1998 tot en met 2002) zette de Kamer in 2001 'buitenspel' tijdens het verlenen van de hsl-vergunning aan de NS. Karla Peijs (verkeersminister 2003-2007) informeerde de Kamer in 2005 onjuist door ten onrechte te stellen dat AnsaldoBreda 'geen ervaring heeft met hogesnelheidstreinen'. Volgens de commissie zette Peijs 'de toon voor het beeld van AnsaldoBreda' als onvakkundig bedrijf.

De 'misleiding' van de Kamer staat op naam van Camiel Eurlings (minister van 2007 tot 2010). Hij schetste in een Kamerbrief uit 2008 bewust een te rooskleurig beeld van de financiële situatie van de hsl-exploitant. Melanie Schultz (minister van infrastructuur sinds 2010) deed de Kamer beloftes die ze niet na kwam. Jeroen Dijsselbloem (minister van financiën sinds 2012) informeerde de Kamer 'onvolledig' door te verzwijgen dat de NS pas geld zouden krijgen bij het doorverkopen van minimaal zeven afgedankte Fyra's.

Nu Mansveld zo snel van het Binnenhof is verdwenen, komen de twee nog zittende bewindslieden Schultz en Dijsselbloem als vanzelf in de schijnwerpers. Een debat over het Fyra-rapport en het handelen van beide ministers kan nog maanden op zich laten wachten. Gisteren legde premier Rutte wel verantwoording af in de Kamer over het aftreden van Mansveld. GroenLinks-leider Klaver hekelde het vele malen verkeerd inlichten door de verschillende bewindslieden: "Hoe gaat u aan onze zorgen tegemoetkomen?" Rutte noemde 'een goede informatievoorziening aan de Kamer een cruciaal onderdeel van ons staatsrechtelijk functioneren'. Meer wilde de premier er nu niet over kwijt, wetende dat het echte debat nog komt.

VANDAAG 4|5 Meer nieuws OPINIE 21 Commentaar

Conclusies uit rapport:

Niet het belang van de reiziger, maar financiële en strategische belangen prevaleerden bij staat en NS.

De Kamer is veelvuldig verkeerd en onvolledig geïnformeerd door bewindslieden.

Staat en NS waren verwikkeld in een jarenlange, destructieve strijd.

De inspectie van de treinen was onaanvaardbaar minimalistisch.

NS gaf AnsaldoBreda tijdens de aanbesteding een ongeoorloofde voorkeursbehandeling.

De Kamer was jarenlang kritisch, maar beet niet door en is daardoor medeverantwoordelijk voor het huidige, tekortschietende vervoer op de hsl.

Politiek en NS moeten zo snel mogelijk zorgen voor snel en betaalbaar vervoer naar Brussel.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden