Politiek? Nee, strijd gaat om de rechterlijke macht

De nieuwe | Amerikaanse president zal misschien wel drie of vier rechters van het Hooggerechtshof mogen nomineren. Of het hof naar links draait of rechts blijft, zal voor de VS bepalender zijn dan die president zelf.

Aan de grote ketel met koffie in hotel Comfort Inn te Phoenix staat een blonde vijftiger die haar dochter in de stad bezoekt. Ze is orthodox-christelijk en gaat Trump stemmen. Want haar favoriet heeft beloofd uitsluitend conservatieve rechters te benoemen binnen het Hooggerechtshof.

Nederlanders denken bij de verkiezing van dinsdag aan Clinton versus Trump maar veel Amerikanen noemen spontaan de rechters als belangrijke factor. Zij beseffen de impact die het hoogste Amerikaanse Hof heeft op de langetermijnkoers die Amerika vaart rond kwesties als abortus, homohuwelijk, het financieren van campagnes, wapenbezit en zelfs de doodstraf.

De Republikeinen hebben op dat terrein het meest te verliezen. Toen Republikein Richard Nixon in 1968 aantrad kon hij in zijn termijn maar liefst vier van de negen rechters van het Hooggerechtshof benoemen. Zodoende is sinds de Vietnam-tijd het hof conservatief.

Als Clinton wint, en zij dus progressieve rechters kan nomineren, betekent dat een trendbreuk die de VS nog decennia kunnen beïnvloeden omdat rechters voor het leven benoemd worden. Er is nu één vacature, en drie andere rechters zijn 78 tot 83 jaar oud. Twee daarvan zijn Democraat, één Republikein. Er zal zich de komen de jaren dus een zeldzame kans voordoen om de toekomst te bepalen.

Toen de conservatieve opperrechter Antonin Scalia in februari stierf, was de Republikeinse Senaatsvoorzitter Mitch McConnell er dan ook als de kippen bij om te zeggen dat de Senaat de door president Obama voorgedragen vervanger niet zou accepteren. En zo geschiedde. De progressieve kandidaat-opperrechter Merrick Garland zit al maanden in de wachtkamer van de Senaat.

Mocht Hillary Clinton dinsdag de verkiezingen winnen, dan willen Republikeinse senatoren als John McCain, Ted Cruz en Richard Burr nog een stap verder gaan. "Wij gaan er alles aan doen dat die vacature vier jaar lang open blijft", aldus Burr zaterdag tegen partijvrijwilligers. Een breuk met de politieke traditie die sinds 1869 gevolgd is.

Sinds die tijd zijn er steevast negen opperrechters geweest, en op 35 jaar na hebben conservatieven het college altijd beheerst. "Republikeinen geloven blijkbaar dat een president alleen een rechter mag benoemen als hij Republikein is. Een nieuw dieptepunt van partij-cynisme", oordeelde columnist David Leonhardt in The New York Times.

Er speelt nog een nieuwe ontwikkeling rond Amerikaanse rechters. Het grote geld is er steeds vaker bij betrokken, omdat rechters in sommige deelstaten verkiesbaar zijn. In deze verkiezingscyclus is er volgens het Brennan Center for Justice van de rechtenfaculteit van de Universiteit New York al het recordbedrag van veertien miljoen dollar besteed aan tv-reclames voor de hogere gerechtshoven in deelstaten.

Verkiezingen voor deze zetels worden volgens het centrum steeds 'duurder en politieker gekleurd'. Rijke individuen en belangengroepen investeren veel geld om zo uiteindelijk de vonnissen van de rechterlijke macht te beïnvloeden.

Een comité van de Republikeinse Partij besteedde vier miljoen dollar om in diverse staten conservatieve rechters verkozen te krijgen. In North Carolina ging er bijna een miljoen dollar van progressieven naar advertenties voor hogere rechters. In Louisiana hebben olie- en gasbedrijven zich met geld in de race voor een rechterszetel gestort, en ook in Montana zal een recordbedrag worden uitgegeven aan reclames.

"Problematisch", zegt onderzoekster Joanna Shepherd van Emory Universiteit in Atlanta tegen persbureau AP over de financiële inmenging. "Het kan rechters beïnvloeden."

Haar onderzoek toonde aan dat hoe meer tv-reclames er zijn bij een verkiezingscampagne, hoe minder rechters daarna in hoger beroep de kant van verdachten durven te kiezen. "Deze ontwikkeling roept vragen op over een eerlijke procesgang", waarschuwt de jurist.

Trump is voor zijn doen oorverdovend stil

Het enige wat Donald Trump gisteren liet weten, is dat hij een begin heeft gemaakt met de invulling van 'zijn' regering. Mocht de Republikeinse kandidaat dinsdag winnen, dan wil hij Steven Mnuchin op Financiën. De bankier Mnuchin, een voormalig partner bij Goldman Sachs, is momenteel de financiële topman van Trumps campagne en een belangrijk fondsenwerver. Vier jaar geleden steunde Mnuchin, die ook bekendheid geniet als filmproducer, de Republikein Mitt Romney in de verkiezingsstrijd. Verder was het oorverdovend stil rond Trump. Hij lijkt de e-mail-affaire rond zijn opponent Hillary Clinton door de FBI te laten afhandelen zodat hij alleen maar 'presidentieel' hoeft toe te kijken.

Wel gaf zijn vrouw Melania Trump gisteren een zeldzame speech waarin ze het onder meer over haar immigratiegeschiedenis had. De van oorsprong Sloveense zei dat Amerika in haar jeugd het equivalent was van 'vrijheid en mogelijkheden'. Ze gaf haar toespraak in Philadelphia, waarvan gisteren bekend werd dat Clinton daar haar 'campagneclimax' zal moeten beleven. In Philadelphia werd in 1776 de Amerikaanse onafhankelijkheid uitgeroepen. Het is ook de grootste stad van de staat Pennsylvania, waar de politieke strijd hevig woedt. Clinton leidde eerder duidelijk in peilingen, maar de marge wordt volgens Amerikaanse media steeds kleiner. Democraten vrezen dat de peilingen de werkelijke omvang van de aanhang van de Republikein Donald Trump onderschatten.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden