Politiek kan zonder pretentieuze leiders

In zijn columns en ook in de bespreking van het boek van Gerard van Westerloo (Trouw, 3 mei) is Willem Breedveld bijna wanhopig op zoek naar leiderschap in de politiek. Beider analyse van wat er mis is wordt door velen gedeeld: een te gesloten cultuur van politici, ambtenaren en journalisten die vooral elkaar bezighouden, geringe participatie van de bevolking, en een cultuur gericht op consensus waar de dingen niet ronduit worden gezegd.

De roep om leiderschap is begrijpelijk, maar ook naïef. Bij het tonen van leiderschap gaat het altijd om een leider die verdergaat dan zijn achterban aanvankelijk bereid is te accepteren. Begin en Sadat deden dat in 1977 toen zij vrede sloten tussen Israël en Egypte. De Britse premier Blair deed het met zijn beslissing om mee te werken aan de oorlog tegen Irak. Gemakkelijk is dat niet. Heel veel bestuurders nemen liever alleen besluiten waarvan ze weten dat die geaccepteerd worden. Daarom komt leiderschap meestal pas tot zijn recht op momenten van crisis.

Als er geen crisis is en je wilt toch leiderschap tonen, dan kan het lonen om een crisis op te roepen. Het is de vraag of er na acht jaar Paars sprake was van een crisis -naar mijn mening ging het meer om verwaarlozing- maar Pim Fortuyn wist wel met succes die indruk te wekken. Het leiderschap dat dan ontstaat is wankel. Ik betwijfel ten zeerste of Fortuyn de verwachtingen had kunnen waarmaken, getuige vergelijkbare acties in de lokale politiek. Overal waar de Leefbaar-beweging zijn intrede deed ging dit gepaard met de afwijzing van de door Van Westerloo beschreven cultuur. Maar het enige dat veranderde was het niveau van de discussie, die veel platvloerser werd en het aantal ruzies en kleine rellen. Qua inhoud veranderde er helemaal niets en waar de nieuwe bewegingen er al wat langer zijn zie je hun zeteltal weer teruglopen.

De politiek staat de komende jaren niet voor een crisis, maar wel voor een enorme uitdaging. In Nederland en de rest van Europa verandert de samenstelling van de bevolking aanzienlijk. Het aantal ouderen zal de boventoon gaan voeren. Verworven rechten die gebaseerd waren op uitkering aan een klein aantal ouderen en financiering door een grote groep jongeren, zijn niet langer vanzelfsprekend. Dat vraagt om een andere houding van de politiek. Minder pretenties, meer overlaten aan mondige burgers en hun maatschappelijke organisaties. Stimuleren dat zij zelf oplossingen vinden. Politici in Den Haag denken nog te vaak dat zij alles zelf moeten regelen. Het vergt durf en leiderschap om op dit punt de cultuur te veranderen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden