Politiek gevecht over hoogovens

Staalgigant ArcelorMittal is de winnaar van het conflict met de Franse regering over de hoogovens in het noordoostelijke Florange. Parijs overwoog nationalisatie om banen te redden, maar ziet hier toch vanaf. 'Het begin van een ommekeer in de Franse politiek.'

Vakbondsman Edouard Martin heeft een pesthumeur. Journalisten verdringen zich in het lokaal van de CFDT in Florange in Lotharingen. Vanochtend werd hij om zes uur uit zijn bed gebeld door iemand van een tv-station. "Dat kan toch niet", roept hij uit. "Het hele huis was direct wakker, ook onze baby van vier maanden. Ik ben altijd beschikbaar voor jullie, maar 24 uur per dag gaat niet, er zijn grenzen."

Martin (49) is een ster in Frankrijk. Een working class hero met het uiterlijk van een klassieke Hollywoodfilmster en het hart op de tong.

Woest was hij toen de regering er onlangs van afzag de hoogovens van Florange tijdelijk te nationaliseren en vervolgens te verkopen. Ze hadden dus toch 'geen ballen', brieste hij voor de camera's. Niet het lef om het op te nemen tegen staalgigant ArcelorMittal. Premier Ayrault nam genoegen met de belofte dat de zeshonderd werknemers niet worden ontslagen.

Probleem is volgens Martin dat zijn baas, de Britse Indiër Lakshmi Mittal, niet te vertrouwen is. "Het is een man met een middeleeuwse, feodale mentaliteit. Hij beslist ook welke kleur stropdas de managers moeten dragen." Kom bij Martin niet aan met de tegenwerping dat elk bedrijf in crisistijd - de vraag naar staal daalde met een kwart - tot een reorganisatie is gedwongen. "Er is geen economische noodzaak om Florange te sluiten. Dat kan ik bewijzen ook."

Martin houdt een grafiek omhoog die aangeeft dat de hoogovens voor hun sluiting vorig jaar mei niet duurder produceerden dan Mittal-fabrieken in Gent en Bremen. Waarom zou Mittal dan afwillen van Florange?

Omdat, zo laat de directie later op de dag weten, Martin niet het hele verhaal vertelt. De verouderde ovens zijn te klein, waardoor de vaste kosten (onderhoud en salarissen) in Florange zwaarder wegen. "Het is onzinnig om te geloven", zo staat in een verklaring, "dat wij een winstgevende vestiging zouden willen sluiten."

In Florange is wel toekomst voor de zogenoemde 'koude fabriek' waar hoogwaardige platen worden gemaakt voor Duitse auto's en metaal voor conservenblikken. Er werken 2300 mensen. Het staal komt de laatste anderhalf jaar uit Duinkerken, een van de twee hoogovens van Mittal aan de kust van Frankrijk.

Het dorp is uitgestorven. Wie niet bij Mittal werkt, doet dat vaak in Luxemburg, dertig kilometer noordwaarts. Marie-Josée, die een broodjeszaak op de weg naar de hoogovens heeft, weet niet of ze 2013 overleeft. "Er gaan dagen voorbij dat hier bijna niemand komt. Vroeger was ik tot tien uur open, altijd kwamen er nog wel een paar van Mittal om nog iets te eten halen."

Ze klaagt over een Marokkaans restaurant in de buurt dat altijd vol zit omdat er 'kantoormensen' uit de wijde omtrek komen lunchen. "Dat is toch gek eigenlijk? De buitenlanders hier werken wel, voor ons is er niets." Vertrouwen in de politiek heeft ze niet meer. "Ze zijn allemaal hetzelfde: rechts, links, alleen maar loze beloften. Ayrault en Hollande zouden de hoogovens wel even redden. De vorige president, Sarkozy, ging de sluiting van een fabriek in Gandrange, hier verderop, voorkomen. Allemaal onzin toch?"

Marie-Josée heeft volkomen gelijk, zegt Éric le Boucher, econoom en hoofdredacteur van de zakenkrant Les Échos. Al decennia verdedigen politici de staalindustrie in Lotharingen. Maar de waarheid is dat je staal in Frankrijk sinds de jaren zestig beter aan de kust kunt maken. Toen werd er ijzererts van betere kwaliteit ontdekt in Zuid-Amerika en Australië dat per boot kon worden aangevoerd. "Het voordeel van erts en kolen uit eigen bodem sloeg om in een nadeel: de dichtstbijzijnde zeehaven ligt 400 kilometer van Florange."

Een tijd lang dacht men dat nieuwe fabrieken zoals in Duinkerken geen probleem zouden zijn. Maar met de oliecrisis daalde de vraag en doofde het vuur in de ene na de andere oven. De bonden voerden de druk op Kamerleden op om te investeren en zoveel mogelijk te redden. "Jarenlang is alles gedaan om een tragische illusie in stand te houden", constateert Le Boucher. "Ondertussen zijn er weinig andere activiteiten in de streek ontwikkeld."

Voor deze wortels van het probleem hadden de Franse media nauwelijks oog. Alle aandacht ging naar Edouard Martin, naar zijn gevecht tegen de geldzucht van Mittal, nummer 21 op de Forbes-lijst van allerrijksten. En naar de flamboyante minister van herindustrialisatie Arnaud Montebourg die Mittal de oorlog verklaarde.

Montebourg mocht van Mittal op zoek gaan naar een koper voor de hoogovens. Toen dat niet lukte, dreigde hij een onteigeningsprocedure te beginnen om de hoogovens samen met de rendabele koude fabriek aan te bieden. Had Obama ook niet met succes het roer bij General Motors (GM) overgenomen?

"Zo werd Florange een werkelijk krankzinnig verhaal", zegt Le Boucher. "Dat zovelen Montebourg zo serieus namen, dat ook sommige rechtse politici voor nationalisatie waren, bewijst hoeveel moeite men in Frankrijk nog altijd heeft met de economische realiteit."

"Het werd een puur politiek gevecht waarbij het draaide om de vraag die Martin stelde: heeft de staat ballen of niet? Vrijwel niemand ook die er op wees dat er voordat Lakshmi Mittal in 2006 Arcelor overnam ook al een plan lag om de hoogovens van Florange te sluiten. Of die zich afvroeg waarom zich geen koper meldde voor de hoogovens."

Het plan-Montebourg had minstens 450 miljoen euro gekost, ongeveer een miljoen per geredde baan, en niets opgelost. "Het land stond dagenlang in vuur en vlam vanwege Florange, symbool van deïndustrialisatie en oplopende werkloosheid. Maar het gaat hier om zeshonderd banen, misschien driehonderd als je rekening houdt met de mensen die met vervroegd pensioen kunnen, er aftrekt. De vergelijking met General Motors sloeg nergens op. Dat bedrijf kwam in staatshanden om het te behoeden voor een faillissement, niet om banen te beschermen. De operatie slaagde, nadat er banen werden geschrapt."

Premier Ayrault zag wijselijk af van nationalisatie. Met Mittal sprak hij af dat er geen ontslagen vallen: het hoogst haalbare. En hij zal zijn best doen de hoogovens te laten aanwijzen door de EU voor een experiment met milieuvriendelijk staal. De hoogovens zouden op die manier, zo hoopt Martin nu ook, een opknapbeurt krijgen.

"Alweer een illusie", verzucht Le Boucher. "Wij kunnen kennelijk niet zonder. Het is een tijdelijk experiment en het betreft een van de twee hoogovens. Als Florange al wordt uitverkoren."

Dat er geen banen verdwijnen in Florange is trouwens niet de verdienste van Ayrault of het resultaat van een slim gebruik maken van het 'atoomwapen' van Montebourg. "Deze oplossing was er hoe dan ook gekomen. Ayrault moest alleen de indruk vermijden dat hij na alle herrie niets gedaan had gekregen."

De pijnlijke episode - die vragen oproept over het leiderschap van president François Hollande - heeft misschien toch een groot voordeel, denkt Le Boucher. Florange markeert het einde van de macht van de linkervleugel in de Parti Socialiste die Montebourg vertegenwoordigt. 'Romantische socialisten', aldus Le Boucher, die bezorgd zijn over de realistische koers van Hollande.

"Florange is de bevestiging van een ommekeer. Die begon met de aankondiging om de lasten van het bedrijfsleven te verlichten om de concurrentiepositie van het land te verbeteren. Het sociaal-liberalisme heeft gewonnen, dat geeft hoop voor de komende tijd."

undefined

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden