Politiek gesteggel om afluisterwet VS

(Novum/Ap) - De kans op een terreuraanslag in de Verenigde Staten is toegenomen doordat het Congres vooralsnog weigert een afluisterwet te verlengen. De Amerikaanse president George Bush heeft dit vrijdag gezegd. De leden van het Congres, die aan een reces van twaalf dagen zijn begonnen, moeten zich bij terugkomst snel over de kwestie buigen, waarschuwde Bush.

In dit verkiezingsjaar is de kwestie, die in feite gaat over de controle op de spionagediensten, extra beladen. De meeste Amerikanen hebben meer vertrouwen in de Republikeinen dan in de Democraten als het gaat om het garanderen van de nationale veiligheid. Bush speelt hierop in door de Democraten af te schilderen als 'soft on terror', omdat ze beleidswijzigingen die na de aanslagen van 11 september 2001 zijn doorgevoerd, zouden willen terugdraaien.

Na de aanslagen kreeg Washington veel meer bevoegdheden om telefoongesprekken en e-mails te onderscheppen die vanuit het buitenland komen en over Amerikaans grondgebied voeren. Veel van het wereldwijde telefoon- en emailverkeer loopt via kabels die in de Verenigde Staten liggen.

De Democraten zeggen dat de bescherming van de privacy van burgers niet uit het oog moet worden verloren. Ze waarschuwen tegen de uitholling van de rechten van verdachten. Het Congres had tot 1 februari om zich over de verlenging uit te spreken, maar verzocht en kreeg een verlenging van vijftien dagen. Een nieuw verzoek tot verlenging werd door het Witte Huis van de hand gewezen. Het Congres hield echter voet bij stuk. Republikeinen zeggen dat geen tijd meer moet worden verspild.

Democraten en Republikeinen grijpen de kwestie aan om de andere partij zwart te maken en politiek te scoren. Voorbij de retoriek liggen de zaken wat ingewikkelder. Het Congres nam vorig jaar augustus de tijdelijke afluisterwet aan waar het nu weer om draait. De wet staat de regering toe om gedurende een jaar een groot aantal personen af te luisteren. Tevens dwingt de wet telecombedrijven om de regering te helpen in ruil voor juridische immuniteit. Zonder die bescherming willen de bedrijven niet meewerken; er lopen al tientallen zaken tegen de bedrijven wegens privacyschendingen, aangespannen door burgers.

De regering kan, zo regelt de wet, blijven afluisteren tot augustus, maar de bepalingen wat betreft de telecombedrijven vervallen zaterdag, zei directeur van de nationale inlichtingendiensten Mike McConnell. Toch kan de regering zelfs na vrijdag medewerking van de bedrijven afdwingen, namelijk bij een geheime rechtbank die dertig jaar geleden specifiek voor dit soort zaken werd opgericht. McConnell wijst die methode echter af, omdat de inlichtingendiensten dan verstrikt raken in bureaucratische rompslomp.

Om toestemming van de rechtbank te krijgen moeten inlichtingenagenten aantonen dat redelijkerwijs vermoed kan worden dat het doelwit van een specifieke afluisteractie een buitenlandse spion of terrorist is. Dat geldt ook in gevallen waarin de communicatie-uiting begint en eindigt in een ander land dan de VS. McConnell zegt dat het lastig is om een redelijk vermoeden aan te tonen uit fragmenten van informatie, en als dat lukt kan het telefoonnummer dat de inlichtingendiensten willen afluisteren alweer zijn afgesloten of niet meer interessant zijn. De wet voorziet echter gedeeltelijk in deze gevallen, door afluisteren onmiddellijk toe te staan als binnen een paar dagen het papierwerk wordt ingevuld en redelijk vermoeden wordt aangetoond.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden