Politiek? Allemaal gekkigheid

Of het nu met een typetje of met een goede grap is, het verkiezingscircus schreeuwt om de gekantelde blik van cabaretiers.

Elk volk heeft zijn eigen narren nodig die satirisch commentaar geven op de machthebbers. Of op degenen die de machthebbers willen worden natuurlijk.

De narren van nu zijn cabaretiers en heten in dit geval Dolf Jansen, Freek de Jonge en Jan Jaap van der Wal. Zij laten in het theater en op tv hun visie los op de gekkigheid rond het verkiezingscircus dat door het land woedt en morgen zijn hoogtepunt beleeft. En vlak ook iemand als Sander van de Pavert niet uit, die met zijn satirische rubriek Lucky TV het venijn in de staart is van de dagelijkse talkshow 'De Wereld Draait Door' (DWDD). Wat hij voor elkaar krijgt in beeld en geluid is origineel, grappig en vaak venijnig. Met vondsten om je vingers bij af te likken. Zoals Petra Grijzen - die kritiek kreeg op haar strenge houding jegens de politici tijdens het Carré-debat van RTL - als ongeduldige quizmaster die Mark Rutte een zetel ontfutselt omdat hij het verkeerde antwoord geeft.

De verkiezingen brengen vaak het beste in cabaretiers naarboven. Het hele circus van rondreizende lijsttrekkers en (aspirant-)Kamerleden schrééuwt immers om commentaar. Vilein, grappig, met een typetje of in een parabel. Jan Jaap van der Wal en consorten hebben iets nieuws bedacht: dagelijks zenden ze via YouTube op internet de satirische nieuwsshow 'Panache' uit. Losjes geïnspireerd op het Amerikaanse 'The Daily Show': grappen uit de losse pols van de presentator en allerlei 'verslaggevers' en 'deskundigen' die nieuws zo serieus nemen dat het humoristisch wordt. Vrijdag was onder anderen Bas Hoeflaak (Droog Brood) te zien als Mark Rutte-expert die allerlei fragmenten zo interpreteerde dat het leek of Rutte een pathologische leugenaar is.

Dolf Jansen maakte, al dan niet samen met Hans Sibbel, al vele oudejaarsconferences. In 'DWDD' houdt hij sinds vorige week mini-conferences over de oneliners, tweets en andere opmerkelijke uitspraken van politici in 'Dolf Duidt'. Een opgeblazen Torentje als achtergrond, dodelijke analyses van Jansen en steeds de running gag met het SBS-programma 'Sterren Springen'.

Freek de Jonge, sowieso een oudgediende in het (geëngageerde) cabaret, heeft een nieuw genre ontwikkeld. Hij houdt sinds 2003 zogenoemde 'Verkiezingsconferences', wat resulteerde in De Stemming 2003, De Stemming 2006, De Stemming 3 (2010) en nu de vierde Stemming in tien jaar, met als ondertitel 'Miereneuken'. In een prachtig decor van een tapijt van atletiekbanen en keurig geklede paspoppen toont De Jonge zich bezorgd.

Natuurlijk verwijst hij meteen naar het relletje dat ontstond toen Mark Rutte liever niet met De Jonge bij 'Pauw & Witteman' aan één tafel wilde. De cabaretier werd afgezegd en bracht dat in het nieuws. Het is goed voor een paar sterke openingsgrappen. Freeks stijl, een verhaal met allerlei zijpaden dat aan het eind bij elkaar komt, hanteert hij ook nu weer. Hij gaat met zijn kleinzoon naar de bank om geld te pinnen en onderweg gebeurt er van alles. Daarmee blijft hij weg van het politieke gekrakeel, maar houdt veel meer een verhaal over het Nederland van nu.

De crisis die er is, hoe wij door de media een verkrampt en vertekend bestaan leiden, de cultuurafbraak. De grote thema's die de verkiezingen beheersen - economie, zorg, welzijn - vult De Jonge op geheel eigen wijze in. Hij vertelt ook dat hij op internet regelmatig aangevallen wordt, waarbij de strekking meestal luidt: waarom ga jij niet dood? Je bent er oud genoeg voor! De Jonge wordt er moedeloos van. Zijn kleinzoon stelt die vraag ook en voor hem komt hij met een ontroerend antwoord. De oproep van De Jonge luidt: houd vertrouwen en spring over je eigen schaduw heen. Dan komt het vanzelf goed in dit land.

'De Stemming 4, Miereneuken' wordt vanavond om 20.30 uur uitgezonden op Nederland 1;

'Panache', de satirische verkiezingsshow van Jan Jaap van der Wal c.s. is tot eind september elke avond vanaf 22.00 uur te zien op YouTube;

'Dolf Duidt' is vanavond te zien in 'DWDD', om 19.30 uur op Nederland 3 en Dolf Jansen staat morgenavond in de Kleine Komedie (Amsterdam) met 'Uitslag', een speciaal verkiezings- programma met live commentaar bij de tv-beelden.

Meer informatie: www.freekdejonge.nl, www.janjaapvanderwal.nl en www.dolfjansen.com.

Cabaret en engagement
De eerste die echt beroemd werd met zijn politiek-geëngageerde cabaret is Wim Kan (1911-1983). Politici vreesden zijn oudejaarsconferences, maar niet genoemd worden, was zo mogelijk nog erger. Beroemd zijn bijvoorbeeld Kans typeringen van politici als Dries van Agt en Joop den Uyl ('Twee dingen goed begrijpen').

Maar in 1918 schreef Dirk Witte al 'Het Wijnglas', een pittige aanklacht tegen het geweld in de Eerste Wereldoorlog: 'Angstig vragen we hoe lang nog/ Deze oorlogswaanzin duurt,/ Welke afgezant des duivels/ Deze wereld toch bestuurt...' En eigenlijk al sinds het begin van het cabaret is het gewoon dat er commentaar wordt verwerkt in liedjes. Eduard Jacobs, verantwoordelijk voor de geboorte van het cabaret in Nederland in 1895, schreef rauwe en directe liedjes met daarin kritiek op de machthebbers en de situatie om hem heen.

Maar cabaret dat te veel een overtuiging of een moralistisch vingertje kent, wordt heden ten dage niet meer zo interessant of grappig gevonden. Tegenwoordig - kijkt u de programma's van Theo Maassen er bijvoorbeeld maar eens op na - is het populair om de uitwassen in de samenleving aan te stippen en vooral veel vragen te stellen. Cabaretiers weten vaak ook niet wat ze moeten doen of vinden. Ze lopen, net als veel Nederlanders, aan tegen een woud van mogelijkheden en keuzes en proberen daar al zoekende een weg in te vinden. Met behulp van, uiteraard, hun gekantelde blik op de werkelijkheid, een rijtje steengoede grappen en een handvol serieuze overdenkingen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden